• Ana Sayfa
  • RSS
  •                      

Derin Sular

Fotoğraf Detayları
 
 

1961 ve 1982 Anayasalarında Üniversiteler [Parla]

12 Jun2008
 

Türkiye’de Anayasalar, Taha Parla:

1961’e göre (Md. 120) üniversiteler bilimsel ve idari özerkliğe sahip kamu tüzel kişileridir. Kendileri tarafından seçilen yetkili öğretim üyelerinden kurulu organlar eliyle yönetilir ve denetlenirler. Organları ve üyeleri, üniversite dışındaki makamlarca, her ne suretle olursa olsun, görevlerinden uzaklaştırılamazlar. Üyeleri serbestçe araştırma ve yayında bulunabilirler.
Bu açık ve uygar hükümler 1971’de değiştirilmiştir. Kendileri tarafından seçilen organları eliyle yönetilmelerine, “devletin gözetim ve denetimi altında” kaydı getirilmiştir. “Bilimsel ve idari özerklik” ibareleri çıkarılmış, çeşitli fıkralardaki hükümlerle kısıtlanan, içi boşaltılmış bir özerklik usulen yinelenmiştir. Organları ve üyelerinin görevlerinden üniversite dışındaki makamlarca uzaklaştırılmaları için yol açılmış; “öğrenim ve öğretim hürriyetlerinin tehlikeye düşmesi ve bu tehlikenin üniversite organlarınca giderilememesi halinde” Bakanlar Kurulu’nun, üniversite yönetimine -askeri darbe terminolojisiyle- “el koyması” sağlanmıştır.
1982’de ise (Md. 130, 131, 132) üniversiteler tam anlamıyla Yürütme’ye bağlı devlet organları haline getirilmiştir. “Bilimsel özerklik” usulen söylenmiş, “idari özerklik”ten söz bile edilmemiştir. Üniversitelerin ve öğretim üyelerinin (sözde) serbest araştırma ve yayın yapma “yetki”si, “Devletin varlığı ve bağımsızlığı ve milletin ve ülkenin bütünlüğü ve bölünmezliği aleyhinde faaliyette bulunma serbestligi vermez.” Üniversitelerin güvenliği, gözetim ve denetimi altında bulunduğu devletçe sağlanır.
Rektörler Cumhurbaşkanı’nca, dekanlar Yüksek Öğretim Kurulu’nca seçildiği (atandığı) için, üniversiteler tam bir idari vesayet altına sokulmuşlardır; özerklikten sözetmeye olanak kalmamıştır. Bütün üniversitelerin “öğretimini planlamak, düzenlemek, yönetmek, denetlemek… bilimsel araştırma faaliyetlerini yönlendirmek” vb. için kurulan Yüksek Öğretim Kurulu dahi, üyeleri üniversitelerce seçilmiş bir ortak planlama ve koordinasyon kurulu değil, bir tür üniversiteler bakanlığıdır ve bileşimi itibarile büyük ölçüde üniversite-dışı, bürokratik, atanmış bir kuruldur. Üniversiteler, Bakanlar Kurulu, Genel Kurmay Başkanlığı tarafından gösterilen adaylar arasından Cumhurbaşkanı’nca seçilen (atanan) üyeler ile Cumhurbaşkanı’nca doğrudan seçilen üyelerden oluşur. Vurgulamak gerekir ki, yalnız devlet yapısını değil kamu yaşamını da militarize etmekte 1961 Anayasası’nı hayli geride birakan 1982 Anayasası, bu kurula bile askeri bürokrasiden temsilci (denetleyici) sokmaktadır.

Parla, Taha. [1991] 2002. Türkiye’de Anayasalar. İstanbul: İletişim Yayınları. 101-102.

0

Okuyucu Yorumları

 

Yorum Ekle:

Wordpress hesabınız var mı? Yorum yapmak için Log in yapın.

 
 
 

 

Yorumunuzu göndermeden önce lütfen yorum kurallarını hatırlayın.