Derin Sular

Samuel Huntington’ın fikirlerini daha çok Türkiye ekseninde ele alan 9 yazı sonucunda ortaya çıkan tablonun, Türkiye’de hakim olan ‘Dünya Savaşı tellalı Huntington’ resmiyle taban tabana zıt olduğu rahatlıkla söylenebilir.

Huntington’ın fikirleri ülkemizde (maalesef) gerçekte olduğundan epey farklı bir şekilde algılanıyor. Huntington’ın çalışmalarını okuma zahmetine girmek yerine, kendisinin şahsını ‘planlanan küresel çatışmaların fikir babası’ ilan eden güruha katılmak elbette çok daha kolay. Hal böyle olunca, Huntington’dan bahsetmek de, üçüncü sınıf gazetelerdeki (kendini komplo teorisyeni zanneden) köşe yazarlarına kalıyor.

‘Medeniyetler çatışması’ ifadesinin insanları ürküttüğü elbette gerçek. Ancak bunun nedenini, Huntington’ın kuramının niteliğinden ziyade, oluşturulan sahte Huntington alıgısında armak daha doğru olur. Türkiye’de ciddi ciddi tartışılan sahte Huntington kuramını izah etmek için 9 yazı yazmak gerekmiyor. Bu konsepti, ‘farklı din ve kültürlerin birbirini yemekte olduğu ve şiddetin daha çok ABD tarafından körüklendiği’ bir 21. yüzyıl tablosu’ olarak özetlemek mümkün.

Bu türden çıkarsamalar yapanların Huntington’dan yaptıkları herhangi bir alıntıyla argümanlarını desteklediklerine şahit olmak epey zor. Zaten böyle bir alıntı teknik olarak da mümkün değil, zira Huntington kitabının hiçbir yerinde medeniyetlerin savaşına şahit olacağımızı söylemiyor. Huntington’ın tezinin temel noktası, sadece ve sadece, Soğuk Savaş’tan sonra günümüz politikalarının şekillenmesinde belirleyici olan unsurun politik ideoloji değil, kimlik olacağı. Yani Huntington bir savaştan söz etmiyor. Dünya tarihi boyunca zaten varolmuş olan kamplaşmaların, bundan böyle politik ideoloji değil, kimlikler doğrultusunda gerçekleşeceğini belirtiyor o kadar.

Bu noktada sorulacak soru, ‘kimlik algısının en üst çatısını oluşturan medeniyetlerin birbirleriyle ne derece uyumlu ya da uyumsuz oldukları’ oluyor elbette. Ancak Huntington bu noktada dahi bir savaştan söz etmiyor. Hatta tersi yönde ifadeleri de yok değil. Zira kitabında, ‘Belli başlı dünya medeniyetlerin merkez ülkeleri arasında bir savaş çıkması imkansız olmasa bile, fazlasıyla ihtimal dışı’ dahi diyor Huntington! Yani Türkiye’deki sözde analistler Huntington’ı ‘kendi söyledikleriyle’ değil, ‘onun ağzına koydukları cümlelerle’ yargılıyorlar.

Medeniyetlerin İttifakı

Bugün itibariyle ‘medeniyetlerin ittifakı’ adına çalışmaların yapılıyor, anlaşmaların imzalanıyor olması, Samuel Huntington’ın tezini sonuna kadar destekliyor olsa da, Türkiye’deki hakim algı, bu gelişmelerin Huntington’ın ‘çatışma’ tezine karşı, ‘ittifak’ antitezinin güçlendiği anlamına geldiği şeklinde!

Her ne kadar Huntington, ‘medeniyetler savaşacak’ değil, ‘gruplaşmalar medeniyetler bazında olacak’ demiş de olsa, Türkiye’nin algı sorunlu yazarları için bu durum herhangi bir anlam ifade etmiyor. Zira söz konusu yazarların hemen hepsi, ya Huntington’ı hiç okumamışlar, ya da ‘belirleyicilik’, ‘çatışma’ ve ‘savaş’ gibi kavramların arasındaki farklı algılamaktan acizler. Bu nedenle de, medeniyetlerin çatışmasının da, savaşmasının da, ittifakının da, ‘medeniyetlerin belirleyiciliğini’ teyit eden farklı gelişmeler olduğunu fark edemiyorlar.