Derin Sular

Tek Adam: Mustafa Kemal 1922-1938, Cilt III, Şevket Süreyya Aydemir:

[O] günlerde yeni Türkiye, sosyal ve ekonomik yapısı bakımından eski, kağşamış bir kalıntıdan ibaretti. Bu kalıntının temizlenmesi, topyekun değişmesi ve çağın isteklerine, çağın akımlarına göre yeniden düzenlenmesi lazımdı. Bu bel vermiş yapının ve ilkel hayatın yeni bir düzene yönelişi için, Gazi Mustafa Kemal’in şahsiyetinden başka bir ümit yoktu.

Son derece tipik bir Kemalist söylem örneği: Önce geçmişe ve mevcuda dair bir resim çiziliyor. Ardından, gelecekte bu durumdan kurtulabilme adına gerçekleştirilmesi gereken bir iş olduğu söyleniyor. Ardından da bu işi yapacak olan kişiye işarette bulunuluyor. Yani çerçevenin baştan çiziliş şekli, varılan sonucu da bir anlamda makul kılıyor.

Yazının devamı »

Tek Adam: Mustafa Kemal 1922-1938, Cilt III, Şevket Süreyya Aydemir:

9 Kasım 1924′te harekete geçilerek 17 Kasım 1924′te “Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası” kuruldu. Fırkanın başında Kazım Karabekir Paşa vardı. Ali Fuat Paşa genel sekreterliğe getirildi. Milli mücadelenin önderleri, artık yan yana değil, karşı karşıyaydılar. … Kurucuları şunlardı: Ali Fuat Paşa (Ankara mebusu), Besim (Mersin mebusu), Sabit (Erzincan mebusu), Muhtar (Trabzon mebusu), Reis: Kazım Karabekir Paşa.

Tek Adam: Mustafa Kemal 1922-1938, Cilt III, Şevket Süreyya Aydemir:

İsmet Paşa kabinesinin ömrü uzun olmadı. 22 Kasım 1924′te İsmet Paşa istifa etmek zorunda kaldı. … Kabinenin kurulması işi, mutedil bir şahsiyet olan Fethi Beye verildi. Kabine kuruldu. …

Yazının devamı »

Tek Adam: Mustafa Kemal 1922-1938, Cilt III, Şevket Süreyya Aydemir:

Bu arada bir de Nurettin Paşa meselesi çıkar. Nurettin Paşa, İstiklal Savaşının son safhasında 1. Ordu kumandanıydı. Meclis ikinci toplantı yılına başlamadan önce Bursa’dan mebus seçildi. Fakat bu seçim, Meclisin 17 Ocak (1925) toplantısında uzun tartışmalardan sonra reddedildi. Bu reddin dayanağı, askerlikle mebusluğun birleşemeyeceğine dair olan 19 Aralık 1924 tarihli kanundu. Fakat bu kanun, Meclisin üçüncü intihap dönemi için uygulanacaktı. Nurettin Paşa seçilirken, askerlikle mebusluğu beraber yürüten 3 Nisan 1921 tarihli kanun henüz yürürlükteydi. Hulasa bu red işinde bir kısım mebusların aşırı usulsüz tesir ve müdahaleleri olduğu aşikardı. Zaten Nurettin Paşa, 5 Şubat 1925′te Bursa’da yapılan yeni ara seçimini de kazandı. Bu olay, Meclis içi gerginliği daha da artırdı.

Tek Adam: Mustafa Kemal 1922-1938, Cilt III, Şevket Süreyya Aydemir:

1 Kasım’da Meclis açılırken bir taraftan iki karşı cephe kesin olarak belirmişti. Diğer taraftan da ordu, eğer içinde siyasi davranışlar varsa, hareketten tecrit edilmişti. Fakat Meclisin açılışında daha başka şeyler cereyan eder: Karabekir ve Ali Fuat Paşalar, artık kendileri için tek yol olarak beliren siyasi ve teşrii faaliyetlerine başlamak için Meclis kapılarına yönelirler. Fakat Meclise giremezler. Hatta Kazım Karabekir Paşa Meclise girdiği halde çıkarılır. Milli Müdafaa Vekili Kazım Paşanın (Özalp) emri onlara, ordularının başına gidip yerlerine gelecek olan kumandanları beklemelerini, yani ancak vazifelerini devrettikten sonra Meclise katılabileceklerini bildirir. Meclis bu hava içinde açılır.

Yazının devamı »

Tek Adam: Mustafa Kemal 1922-1938, Cilt III, Şevket Süreyya Aydemir:

[Nutuk'tan:]

“Dumlupınar merasiminden sonra, Bursa ve Karadeniz sahilleri ile Erzurum taraflarında bir buçuk aylık bir seyahatten Ankara’ya dönmüştüm. İstasyon’da, birçok mebus arkadaşlar ve diğerleri tarafından karşılandım. Bunlar arasında, Ankara’da bulunan Rauf, Adnan Beyleri görmedim. Bir kırgınlık sayılabilecek bu hareket tarzını beklemiyordum. Bir komplo karşısında bulunduğumuzdan bir saniye bile tereddüt etmedim.”¹

Yazının devamı »

Tek Adam: Mustafa Kemal 1922-1938, Cilt III, Şevket Süreyya Aydemir:

Mustafa Kemal bir anı düşkünü değildir. Gerek Çanakkale, gerek doğru cephesine, gerek Sakarya muharebe meydanlarına bile sonradan ziyaretlerde bulunmamıştır.

Tek Adam: Mustafa Kemal 1922-1938, Cilt III, Şevket Süreyya Aydemir:

Lozan müzakereleri sırasında Musul üzerinde İngilizlerin çok kararlı direnişleri ile karşılaşıldı. Hatta konuşmaların en keskin safhasında İngilizler, bu bölge için harbi de göze alacaklarını açıkça belirttiler. … Netice öyle oldu ki Lozan konferansının kesinti devresinde ve Büyük Millet Meclisinde çok sert ve alyhte çıkışlara rağmen, Musul işi askıda bırakılarak Lozan’ın kurtarılması yoluna gidilmek zarureti hasıl oldu. Çünkü Türkiye Musul cephesinde yeni bir harbi göze alamazdı. … Bu suretle gerçi Misakı Milli’nin bir kaydından fedakarlık yapılmak durumu başgöstermişti. Ama Ankara bu meseleyi özel bir konferans yolu ile çözmek ve Misakı Milli’nin tamamlığına orada ulaşmak yolunu seçti.

Yazının devamı »

Tek Adam: Mustafa Kemal 1922-1938, Cilt III, Şevket Süreyya Aydemir:

Cumhuriyetten sonra ön plana çıkan bazı yeni siyasilerin İstanbul’u ziyaretlerindeki davranışları …, İstanbul’da ve muhalif basında iyi karşılanmıyordu. Mesela Dahiliye Vekili [İçişleri Bakanı] Recep Bey (Peker) bir İstanbul gazetesine şöyle beyanlarda bulunmuştu:

“Biz, nasıl bir millet ve memleketi kurtarmak için ihtilal etmiş isek, şimdi de inkılapları kurtarmak ve memlekete mal edebilmek için ihtilal etmesini ve bu ruhu daima göğüslerimizde taşımasını bilen insanlarız.”

Yazının devamı »

Tek Adam: Mustafa Kemal 1922-1938, Cilt III, Şevket Süreyya Aydemir:

Gerçi Meşrutiyet devrinde taassuba karşı çıkanlar olmuştur. Abdullah Cevdet’in İçtihat dergisi taassuba cephe alıştı. Bu derginin yazarlarından Hakkı Beyin “Batıl İtikatlara Karşı İlanı Harp” isimli eseri yankı uyandırmıştı. Lui Bohner’in Madde ve Kuvvet isimli eseri aydınları meşgul etmişti. Fikret’in Tarih-i Kadim‘i de aydınların ezberlerindendeydi. Bunlara benzer daha bazı yayınlar da yapıldı. Bir Meşrutiyet aydını olarak Mustafa Kemal’in bu yayınları takip ettiği bilinmektedir. Mesela Diyarbakır cephesinde bu kitapları masasında bulundurduğu, okuduğu, bunlar üzerinde etrafındakilerle konuştuğu, notlar aldığı malumdur. Şu halde, Gazi, hür düşünce cereyanlarına yabancı değildi. Ama şu var ki bu yayınların hepsi, ancak taassuba karşı çıkıştan ibaretti. Sistemli bir doktrin savaşı haline gelmemişti.