Derin Sular

Çankaya: Atatürk’ün Doğumundan Ölümüne Kadar, Falih Rıfkı Atay:

Soyadı kanunu üzerine Atatürk’e bir merak geldi idi. Daha doğrusu onu bu meraka meclisine gelmiş olanlar düşürmüştür: Herkes soyadını ondan almak hevesinde idi. O da tutar, karşısındakinin hal tecrümesini sorar, başından geçen vak’alardan birer harf veya hece seçer, sonra bunları karıştırıp soyadı olarak takardı. Böylece hayli garip isimler meydana gelmiştir. Ben bir sabah tarama dergisini açmış, ilk sayfalarda en sevimli kelimeyi soyadı almaya karar vermiştim. “Atay” o sabahki seçmenin eseridir. Hemen gazetedeki yazılarıma da yeni imzamı koymaya başladım. Atatürk bir akşam serzeniş dahi etti:
- Sen kendine soyadı bulmayı bana bırakmadın, dedi.
- Her gün yazıyorum. Sizin bu işe ne kadar değer verdiğinizi bildiğimden bir gün bile geç kalmak istemedim, yollu cevap vermiştim.
İsmet Paşa’ya İnönü adını o vermiştir. Fevzi Paşa, aile geleneği olduğu için, “Çakmak” isminde ısrar etti. Atatürk hiç hoşlanmadı ama, rahmetliyi kırmadı:
- Tuhaf şey soyadı üstünde “çakar almaz” gibi alaylar yapılmasından da çekinmiyor. Çakmak.. Çakmak.. Bir komutan için hiç de hoş değil.. demişti.
Kendi soyadı ona, biraz yardımla rahmetli Saffet Arıkan’ın armağanıdır. Saffet’in bulduğu “Türkata” idi. Mecliste hayli tartışıldıktan sonra daha ahenkli ve manalı olan “Atatürk” şekline girdi.

Atay, Falih Rıfkı. [1961] 2004. Çankaya: Atatürk’ün Doğumundan Ölümüne Kadar. İstanbul: Pozitif Yayınları. 612.

Çankaya: Atatürk’ün Doğumundan Ölümüne Kadar, Falih Rıfkı Atay:

Rahmetli Sadrazamlardan Tevfik Paşa sarık yerine fesin giyilmesinden daha güç ve hadiseli olduğunu söylemişti.

Atay, Falih Rıfkı. [1961] 2004. Çankaya: Atatürk’ün Doğumundan Ölümüne Kadar. İstanbul: Pozitif Yayınları. 609.

Çankaya: Atatürk’ün Doğumundan Ölümüne Kadar, Falih Rıfkı Atay:

Latin yazısı aleyhtarlığı memlekette o kadar kuvvetli idi ki Meşrutiyet devrinde Kılıçoğlu Hakkı ile rahmetli Celal Nuri’nin çıkardıkları “Serbest Fikir” dergisi bu yazı lehine bir makale yayınladığı için kapatılmıştı.

Atay, Falih Rıfkı. [1961] 2004. Çankaya: Atatürk’ün Doğumundan Ölümüne Kadar. İstanbul: Pozitif Yayınları. 608.

Çankaya: Atatürk’ün Doğumundan Ölümüne Kadar, Falih Rıfkı Atay:

Atatürk’ün askerlikte ve inkılapçılıkta başarı sırlarından birincisi tam zamanını beklemek, ikincisi fırsatı kaçırmamaktı. İlk defa Erzurum’a gittiği vakit halka mukaddes saltanat ve hilafet makamlarının yabancıların baskısı altından kurtarmayı başlıca hedefleri arasında göstermişti. İnkılapçılık davalarından hiçbirini zafere kadar kimseye sezdirmemiştir.
Fakat Vahdettin bir düşman zırhlısı ile İstanbul’dan kaçınca padişahlığı kaldırmak için eline geçen bu fırsatı bir gün bile kaçırmadı.

Atay, Falih Rıfkı. [1961] 2004. Çankaya: Atatürk’ün Doğumundan Ölümüne Kadar. İstanbul: Pozitif Yayınları. 608.

Çankaya: Atatürk’ün Doğumundan Ölümüne Kadar, Falih Rıfkı Atay:

Yeni harfler alındıktan sonra eski yazı ile bir tek kelime bile yazmayan iki kişi görmüşümdür. Atatürk ve İnönü! İnanışlarına öylesine bağlı idi.

Atay, Falih Rıfkı. [1961] 2004. Çankaya: Atatürk’ün Doğumundan Ölümüne Kadar. İstanbul: Pozitif Yayınları. 597.

Çankaya: Atatürk’ün Doğumundan Ölümüne Kadar, Falih Rıfkı Atay:

Nutuk, dil inkılabından önce yazıldığı için, Namık Kemal mektebi üslubundadır. Atatürk’ü besleyen edebiyat o idi. Harbiye Okulu hapishanesinde bir gazel bile yazmıştır. Dilin Türkçeleşmesine inandıktan sonra bütün zevklerini ve adetlerini fikirlerine feda ettiği gibi, o kadar sevdiği üslubunu da içilmiş bir cigara gibi atıvermişti.

Atay, Falih Rıfkı. [1961] 2004. Çankaya: Atatürk’ün Doğumundan Ölümüne Kadar. İstanbul: Pozitif Yayınları. 596.

Çankaya: Atatürk’ün Doğumundan Ölümüne Kadar, Falih Rıfkı Atay:

Yabancılara karşı gururlu, fakat kendi kendimizi tenkidde “heccav” denecek kadar sert ve yermeci idi. … Bu milletin başlıca hasmı yobazlar ve yobazlık gelenekleri olduğuna inanmıştı. … Bir gün kapalı bir parti grubu oturumunda inkılap meseleleri konuşulurken:
- Arkadaşlar, demişti, umur-u cariye’de halkın temayüllerini dikkatte tutmalıyız. Halka karşı gitmemeliyiz. Fakat prensiplerimiz dvasında bir tek kişi kalsak, başımızı verir, taviz vermeyiz!
…
- Biz yapamayız! sözüne olanca varlığı ile isyan ederdi. İlk yerli mimarlar yetiştiği zaman bunların en ehliyetsizlerini bile göklere çıkartmıştı.

Atay, Falih Rıfkı. [1961] 2004. Çankaya: Atatürk’ün Doğumundan Ölümüne Kadar. İstanbul: Pozitif Yayınları. 588-589.

Çankaya: Atatürk’ün Doğumundan Ölümüne Kadar, Falih Rıfkı Atay:

Kanunla işleri bitirdiğimizi sanmak ve meseleyi cemiyetin üst katı meselesi saymak bizim eski hastalığımızdır. Tanzimat’tan beri bir asır, sadece bu üst katı havalandırarak geçmiştir. Milletin yüzde seksen beşi için Tanzimat’tan beri bir gün bile geçmiş olmadığını düşünmüyorduk.
Daha devrimin ikinci yılında Atatürk’e ve eserlerine inananlardan çoğu, bir fırsatını bulup memleketten çıkmak, veya memlekette rahat ve kazanç mevkilerini elde etmek için sabırsızlanmakta idiler. Bu harap vatandan uzakta, bu yoksul halktan ırakta Avrupa şehirlerinde bir devlet konağına yerleşerek, devlet arabası ve devlet dövizi ile ömürlerini hoşça geçirmek veya, Çankaya’daki nüfuzlarını iş piyasasına satarak bir iki vurgunda nesillik servetler edinmek hırsı, Çankaya’daki ihtilalci yuvasını saray havası ile zehirliyordu.

Atay, Falih Rıfkı. [1961] 2004. Çankaya: Atatürk’ün Doğumundan Ölümüne Kadar. İstanbul: Pozitif Yayınları. 486-487.

Çankaya: Atatürk’ün Doğumundan Ölümüne Kadar, Falih Rıfkı Atay:

19 uncu asrın başlangıcında Hıristiyanlarla Müslümanlar hukukça eşittirler, diyebilmek, 1928 de Arap yazısını Latin yazısına çevirmekten daha güç bir şeydi.

Atay, Falih Rıfkı. [1961] 2004. Çankaya: Atatürk’ün Doğumundan Ölümüne Kadar. İstanbul: Pozitif Yayınları. 484.

Çankaya: Atatürk’ün Doğumundan Ölümüne Kadar, Falih Rıfkı Atay:

Bir memur düşününüz. Sağdan yazar. Latin harfleri ile hiçbir alışkanlığı yoktur. Bu memur şimdi yeni bir yazı öğrenecekti. Ne kadar istemiyeceği bir şey olduğuna şüphe edilemez. Atatürk inkılaplarının en çok rahatsız edeni yeni yazıdır. Çilesine katlanabilmek için fedakarlığın şerefini benimsemek lazımdı. Doğrusu Atatürk ve İnönü herkese örnek olmak istediler. Yeni yazı kabul edildikten sonra ikisi de bir daha Arap yazısı kullanmadılar. İnönü adetlerinden vazgeçip vazgeçmediklerini anlamak için, arkadaşlarının not defterlerini bile yoklardı.
…
31 Kasım 1928 de Büyük Millet Meclisi yeni alfabe kanununu kabul etti.

Atay, Falih Rıfkı. [1961] 2004. Çankaya: Atatürk’ün Doğumundan Ölümüne Kadar. İstanbul: Pozitif Yayınları. 482-483.