• Ana Sayfa
  • .pdf
  • Linkler
  • İletişim
  • RSS
  •                      

Derin Sular

Fotoğraf Detayları
  • Featured Post Image
  • Featured Post Image
  • Featured Post Image
 
 

Kemalizm (6): Devrimcilik

15 Jun2007
 

Tek parti iktidarı, 1920’li yıllarda Türkiye’de gerçekleştirdiği sosyal, kültürel ve politik değişimlerin her birini bir ‘devrim’ olarak adlandırdı ve bu köklü değişimlerin bütününe bağlı kalmayı ve onları korumayı ‘devrimcilik’ olarak nitelendirdi. Böylelikle, halkçılık-devletçilik-milliyetçilik ilkelerinin oluşturduğu bütünsel yapının gereği milliyetçi ve korporatist bir ideolojiye sahip olması beklenen halkın, sosyal ve kültürel anlamda da belli konulara bakışının şekillendirilmiş olması umuluyordu.

Kemalizm

1931 ve 1935 yılı CHP programları partinin devrimcilik ilkesini birbirine çok yakın ifadelerle tanımlıyor. Ancak 1931 yılı programında, ‘Fırka, milletimizin bir çok fedakarlıklarla yaptığı inkılaplardan doğan ve inkişaf eden prensiplere sadık kalmayı ve onları müdafaa etmeyi esas tutar.’1 şeklinde bir tanımlama yapılırken, 1935 yılı programında ihtilalciliği dışlayan bir cümle de yer alıyor:

‘Parti devlet yönetiminde, tedbir bulmak için derecel ve evrimsel prensiple kendini bağlı tutmaz. Ulusumuzun sayısız özverilerle başarmış olduğu devrimlerden doğan ve olgunlaşan prensiplere bağlı kalmak ve onları korumak parti için esastır.’2

Yazının devamı »

 

Kemalizm (5): Milliyetçilik

12 Jun2007
 

Kemalizmin ‘halkçılık’ ilkesi, halkı ‘birbirleriyle uyum içerisinde faaliyet gösteren farklı parçalardan oluşan bir bütün’ haline getirmeyi esas alırken, ‘devletçilik’ ilkesi de, devleti, söz konusu bütünün ne şekilde koordine edileceği konusunda kararlar alan bir üst aygıt kılmayı hedefliyor.

Kemalizm

Dikkat edilecek olursa, rejimin sosyal, politik ve ekonomik niteliğini belirleme adına bu iki ilke ‘teknik anlamda’ yeterli. Ancak bu işleyişin sürdürülebilir kılınabilmesi için, insan faktörünün de göz önüne alınması ve kaba teknik kalıplara insani anlamlar yüklenerek rejimin işleyişinin vatandaşların gözünde bir ideal haline getirilmesi gerekiyor. Milliyetçilik, bu noktada, halkçılık ve devletçilik ayakları üzerine oturan Kemalist korporatizmin işlevselliğini temin edebilme adına ciddi çözümler sunuyor.

Yazının devamı »

 

Kemalizm (4): Devletçilik

22 May2007
 

Türkiye’de milli eğitim kurumlarında (ve bu kurumlara hakim olan eğitim sisteminin doğurduğu zincir reaksiyon nedeniyle daha pek çok yerde) yakın tarihimiz anlatılırken, 1920 ve 30’lu yıllarda Avrupa’da etkin olan politik ve ekonomik akımlara yeterince değinilmiyor. Söz konusu akımların cumhuriyet dönemi üst düzey yöneticilerini nasıl etkilemiş olduğu konusunun pek gündeme gelmiyor oluşunun nedeni de herhalde bu… Ancak bu durum, ilgili dönemin düşünce hayatının gerek yurt içi, gerekse yurt dışındaki gelişmelerden tamamen bağımsız kılınarak ağır bir lider kültü eksenine hapsedilmesi ve cumhuriyetin ilk yıllarında gerçekleşen değişimin neredeyse bütünüyle Milli Kahraman’ın dehasının bir ürünü olarak sunulması ile hepten aşırı bir uca taşınıyor.

Kemalizm

Bu tür yaklaşımların Türkiye’de zihinleri (ve dolayısıyla da düşünce hayatını) çok ciddi ölçüde kısırlaştırdığı muhakkak. Zira Lale Devri’nden itibaren Avrupa’daki fikir akımlarından giderek daha fazla etkilenmiş olan bir halkın, gerek bu etkileşimlerden, gerekse kendi kültüründen ileri gelen birikiminin yok sayılması, bir yandan yakın tarihimizi suni temeller üzerine oturturken, diğer yandan da, (söz konusu tarihin bugüne yansımasının çok kuvvetli olması nedeniyle) günümüz politik hayatını dahi çıkmazlara sürüklüyor. Böyle bir düşünce ortamında, bütün argümanlar eksik ya da çarpık bilgi üzerine bina edildiğinden, ihtilaf nedeni olan konuların belli bir resmi çerçevenin dışında tartışılabilmesi de mümkün olamıyor.

Yazının devamı »

 

Kemalizm (3): Halkçılık

16 May2007
 

Altı Ok konseptinde yer alan halkçılık ilkesinin cumhuriyetçiliğin bir yan ürünü olduğu rahatlıkla ifade edilebilir. Zira Kemalizmin halkçılık ilkesi, hiçbir birey, grup ya da ailenin herhangi bir ayrıcalığa sahip olmadığı sınıfsız bir toplum anlayışının ifadesiydi. Ancak tek parti rejimi, bu haliyle ‘eşitlik’ olarak da nitelendirilebilecek olan halkçılık ilkesini bu tanımla sınırlı bırakmadı. Halkçılık, devletçilik ve milliyetçilik ilkelerini iç içe geçirip kaynaştırmak suretiyle tek parça haline getiren parti, böylelikle ideolojisinin sosyal ve ekonomik politikalarını ortaya çıkarmış oldu.

Kemalizm

Gerek kapitalist, gerekse sosyalist bir yapılanmadan son derece uzak olan bu kaynaşma, dönemin Avrupasında popüler olan korporatist uygulamaların son derece tipik bir uzantısından başka bir şey değildi.

Yazının devamı »

 

Kemalizm (2): Cumhuriyetçilik

13 May2007
 

Cumhuriyetçilik, siyasi sahanın ‘insanlara ait‘ olması düşüncesinden yola çıkan, hürriyetin temin edilebilmesi için siyasi hayata keyfi müdahalelerin ortadan kaldırılmasını gerekli gören ve bu nedenle de ‘hukukun üstünlüğü‘ ilkesini esas alan bir siyasi idare şekli. Cumhuriyetçilik, insan merkezli bu sivil yapısı nedeniyle monarşi karşıtlığını da doğal olarak içinde barındırıyor.

Kemalizm

Kendisini saltanat karşıtlığıyla çok güçlü bir şekilde ilişkilendiren Kemalizm, Altı Ok konseptindeki cumhuriyetçilik ilkesini ‘monarşi karşıtlığı’ şeklinde, dar anlamlı olarak tanımladı. Bir başka deyişle, Osmanlı padişahının sürgüne gönderilerek cumhuriyetin ilan edilmesi ile birlikte halk egemenliğinin de tesis edildiği iddia ediliyordu.

Yazının devamı »

 

Kemalizm (1): Kemalizm Nedir?

5 May2007
 

Ankara’da 1920 yılında kurulan Büyük Millet Meclisi’nde Cumhuriyetin İlanı‘ndan önce ve sonra yaşanan çalkantılı süreç boyunca, muhalefet çeşitli aşamalarla tasfiye edildi. Cumhuriyet Halk Partisi, ideolojisini, 1925-1945 yılları arasındaki bu teksesli dönemde aşama aşama oluşturdu ve uygulamaya koydu. Ancak söz konusu ideolojinin kurucusu olan Mustafa Kemal Atatürk, Türkiye’ye ithal ettiği bu sosyal, kültürel, politik ve ekonomik uygulamalar bütünü hakkında bir kitap ya da manifesto kaleme alarak düşüncelerine temel teşkil eden noktaları açıklama gereği duymadı.1

Kemalizm (Hürriyet Fotoğraf Arşivi)

Kemalizm adına bir temel eserin yazılmamış olması, Atatürk’ün Altı İlke konsepti çerçevesinde tam olarak neleri kast etmiş olduğu konusundaki birincil kaynakları, CHP parti programları, partinin Atatürk dönemindeki uygulamaları ve Atatürk’ün söz ve demeçleri ile sınırlı kılıyor.

Yazının devamı »

 

Yakın Tarih (15): Sonuç

23 Apr2007
 

Hemen her devrimin kendi değerlerini ve bu değerlerin hayata geçirildiği dönemi kutsayarak kendine özgü bir asr-ı saadet konsepti içinde sunmuş olduğu gerçeği, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk yılları için de geçerli. Bu nedenle, 20. yüzyıl Türk tarihi resmi kalıpların dayattığı mitolojik sunumdan soyutlandığı ölçüde, kurgu ve gerçeklik arasındaki farklar da belirginlik kazanıyor.

Cumhuriyet

Muzafferlerce yazılan 20. yüzyıl Türk tarihinin göz ardı edilmek istenen gerçekleri belirginlik kazandığında, çok da fazla ayırt edici niteliğe sahip olmayan, tipik bir güç paylaşımı ve dayatma tablosu ortaya çıkıyor. Yapılan değerlendirmelerde bilimsel anlamda herhangi bir hassasiyetin gösterilmeyip, olay ve şahısların hakim kılınmak istenen ideolojiye yakınlıkları ölçüsünde ele alınıp ona göre muamele gördükleri rahatlıkla söylenebilir. Söz konusu döneme ait olan onca olay teker teker derinlemesine incelemeye tabi tutulduğunda, (önceki yazılarda değinilen türden) korkunç hadise ve haksızlıklara rastlanması bu nedenle şaşırtıcı olmaz.

Yazının devamı »

 

Yakın Tarih (14): Monokrasi ve Lider Kültü

17 Apr2007
 

1930 yılında Serbest Fırka ile gerçekleştirilen demokrasi deneyinin ardından, 1931 yılında, partinin ideolojisi tam anlamıyla ortaya çıktı. Öncekilere göre daha detaylı bir parti programı hazırlanarak Altı Ok konsepti tamamlandı. Bir sonraki 1935 yılı programında kayda değer herhangi bir değişiklik olmadıysa da, partinin prensipler bütününe Kamalizm1 adı verildiği ilk kez orada ifade edildi. Ancak Kamalizm prensiplerinin “sadece birkaç yıl için değil, geleceği de kapsa”dığının2 belirtildiği parti programı, böylelikle totaliterleşme eğilimlerini de açığa çıkardı.

Yazının devamı »

 

Yakın Tarih (13): Serbest Fırka

9 Apr2007
 

1930 yılında kurulan Serbest Cumhuriyet Fırkası‘nın pek çok yönü itibariyle Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası‘ndan (TCF) ayrıldığı söylenebilir. Zira TCF, Halk Fırkası’nın ileri gelenlerinden bir kısım vekillerin partiden ayrılarak kurdukları ve ciddi anlamda bir alternatif oluşturabilmiş olması itibariyle gerçek bir muhalefet olarak kendisini ispat etmiş bir partiydi.

Yazının devamı »

 

Yakın Tarih (12): Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası

2 Apr2007
 

23 Nisan 1920 tarihinde açılan meclis, Cumhuriyetin İlanı’na kadar, kendi kararlarını alabiliyor, başbakanı ve bakanları kendisi seçebiliyordu. Bir meclis için böyle bir çalışma şekli son derece doğal olsa da, Mustafa Kemal, kendisinin istemediği yönde kararların da çıkabildiği bu meclis yapısını değiştirmek istedi. Zira meclis, Cumhuriyetin İlanı’ndan kısa bir süre önce Rauf (Orbay)’ı meclis başkan vekilliğine seçmişti. Bundan rahatsız olan Mustafa Kemal, bu seçimin hükümet adına güvensizlik oyu anlamına geldiğini ve bu nedenle de hükümetin istifa etmesi gerektiğini iddia etti.

Yazının devamı »