Bu çifte standartlı mantığı son olarak da Bekir Coşkun dile getirmiş. Coşkun, Hürriyet gazetesinde yayınlanan “Telaş…” başlıklı yazısında 2007 genel seçimlerini görmezden gelerek, yerel seçimler üzerinden aynı hesabı yapıyor:

İktidarın oy desteği yüzde 38.3′tür…

Yüzde 62 seçmen AKP’ye oy vermedi.

Bu her yüz kişiden en az 62′sinin bu iktidara güvenmediği anlamına gelir. Ki adam gibi demokrasilerde orada olmamaları gerekir.

Normal demokrasilerde böyle bir iktidarı orada oturtmazlar.

Bekir Coşkun’u (ve aynı şekilde hesap yapmayı doğru bulan diğer cahilleri) çok dinlediniz. Şimdi gerçekler:

Demokrasilerde, ülkeden ülkeye belli farklılıklar göstermekle birlikte, ekseriyetçi oylama ve oransal temsil olarak adlandırılan başlıca iki seçim sistemi hakimdir. Oransal temsil, her partinin (takriben) aldığı oy oranınca mecliste temsilini öngörür. Seçim sonucunda meclise yansıyan tablo şayet bir partinin tek başına iktidar olması için yeterli değilse, %51 sandalye oranını temin eden koalisyon arayışlarına gidilir. Hükümet kurulduktan sonra da, ancak ve ancak meclisin yarı üyesinden fazlasının vereceği bir güven(sizlik) oyu ile düşürülebilir. Hükümet istifa etmediği müddetçe, bir sonraki seçime kadar bunun başka türlüsü mümkün değildir. Yerel seçim sonuçları ise tamamen ilgisizdir!

İkinci yaygın sistem olan ekseriyetçi oylamada ise, oy oranından bağımsız olarak, “en çok oyu olan parti”ye bakılır. At yarışı mantığı ile “first past the post” kavramında ifade bulan bu sistemde, ipi ilk gögüsleyen parti seçimin galibi olur. Bu sistem, başta ABD olmak üzere, dünya demokrasilerinin 50′ye yakınında yürürlüktedir.

Örneğin Britanya’da gerçekleşen 2005 genel seçimlerinde, İşçi Partisi %37, Muhafazakarlar %33, Liberal Demokratlar da %22 oy aldı. Bu sonuçların ardından İşçi Partisi lideri Tony Blair, en yakın rakibinden sadece %4 fazla oy almış olmasına rağmen başbakan oldu.

Kanada’da yapılan 2008 yılı genel seçimlerinde ise, Muhafazakar Parti %37, Liberal Parti %26, Yeni Demokrat Parti ise %18 oy aldılar. Bu sonuçların ardından, Muhafazakar Partili Stephen Harper, başbakanlık görevine devam etti.

Yani neymiş?

1. Yerel seçimlerle genel seçimleri ve hele de güvenoyunu birbirine karıştırmamak lazımmış.

2. Cahil yazarın ifadesiyle “adam gibi” ya da “normal” demokrasilerde %38 ya da %47 ile iktidar olunamayacağı iddiası gerçeği yansıtmıyormuş. Ve hepsinden önemlisi,

3. Halkın yarısını göbekli ayı demeye getirerek aşağılamaya ve neredeyse bütün ömrünü her gün saçma sapan yazılar yazarak Türkiye’ye ilericilik öğretmeye kalkanların, 20 yaşındaki siyaset bilimi ikinci sınıf öğrencilerine anlatılan temel bilgilerden bile haberleri yokmuş.

Genç Siviller, 27 Nisan e-muhtırasına karşı son derece net bir tavır koyan cesur bir bildiri hazırlamıştı. Sonrasında darbeye karşı yürüyüşlere de öncülük ederek binlerce insanı mobilize ettiler. Bunları o günlerde söylemek ve yapmak çok zordu. Çünkü herkes askeri bir müdahalenin giderek daha fazla muhtemel olduğu düşüncesindeydi ve temkinli davranma eğilimi yaygındı. Geçtiğimiz yıllarda belli grupların bütün kışkırtmalarına rağmen Türkiye’de darbe olmadıysa, bunun en büyük sebeplerinden biri de, Genç Siviller gibi sivil toplum örgütlerinin bu konuda farkındalık oluşturmaları ve onbinlerce insanı bu çerçevede bir aidiyet hissi oluşturarak birbirlerine kenetleyebilmeleriydi.

Genç Siviller o dönemde bunları yaparken, Ahmet Hakan ise, her zamanki laçka üslubuyla e-muhtıraya mazeretler üretmek ile meşguldü. Hatta kendisi bir hafta önce “27 Nisan andı” başlıklı bir yazı dahi kaleme alarak bu konuda (kendi ifadesiyle) “günah çıkardı”. Ancak önemli olan şu ki, bu konuda mert ve dürüst olmak, darbe tehlikesinin önemli ölçüde atlatıldığı bugünlerde değil, askerin siyasetteki varlığını var gücüyle hissettirdiği o günlerde bir anlam ifade ederdi. Bugün konjonktür değiştikten sonra o özrü dilemenin ne bir önemi ne de bir riski var…

Yani bir yanda, darbe tehditi altında iken alışıldık kifayetsizlikleri sergilemekten geri kalmamış bir insan, diğer yanda da, rahatsızlığı nükseden koskoca bir orduya karşı tek başlarına dikilme cesaretini gösterebilmiş bir avuç silahsız ve korunmasız genç var. Peki durum bu iken, her gün eften püften yazılar yazan böylesine duruşsuz bir insan, nasıl olur da elini taşın altına koymuş olanlara karşı bu denli haddinibilmezlik edebilir? Nasıl olur da, “Helal olsun çocuklar” gibi laflar ederek sanki onlara not veren bir büyükleri imiş gibi tavırlar takınabilir? “Ben kim oluyorum ki?” diye düşünmek hiç mi aklına gelmez?
İnsanda biraz utanma olur.

Çünkü 1981 yılında benzeri bir durumda Enver Sedat ile görüşen ve yapılmak üzere olan saldırıyı haber ver(e)meyen Menahem Begin’in durumuna düşmek istememiş.
Ne durumdaymışki 1981 yılında Menahem Begin?
Irak’ın nükleer reaktörüne saldırmak üzereymiş. Ama pat diye telefon gelince dili varıp da söyleyememiş, “Ben de tam şimdi saldırıyordum falanca yere” diye.
Peki ya Olmert Erdoğan’a geri dönmeyince ne olmuş?
Erdoğan son sinirlenmiş. Hatta Gazze saldırısını bu kadar sert dille eleştirmesi de belki bundanmış.
Peki Zvi Ba’rel bütün bunlarla ne demek istiyor?
Demek istiyor ki, bu savaş böyle kötü işlere neden oldu, herkesle kötü olduk, böyle giderse kazanan yine Hamas olacağa benzer.

Yani Zvi Ba’rel makul bir yazı yazmış. Haaretz de zaten makul bir gazete. Ama bir de analiz yerine hayallerini yazıp çiziktirenler var.
Onlar hangi ülkede yazıyorlar?
Türkiye’de yazıyorlar.
Peki onlar ne diyorlar?
Diyorlar ki, Olmert ile Erdoğan Türkiye’de görüştüğünde ona Gazze’ye saldıracaklarını söylemiş olabilirmiş. Erdoğan da Gazze saldırısı olunca (nedense) çok sıkışacağını düşünmüş olabilirmiş. Bu nedenle de, tam İsrail Gazze’ye saldırınca, gündemi değiştirmek için Ergenekon’un 10. dalgasına start vermiş olabilirmiş!
Kim iddia ediyor bunu? Ertuğrul Özkök ve Ahmet Hakan. Ama iddia etmiyorlar aslında.
Ne yapıyorlar peki?
Böyle de olabilir, demeye getiriyorlar.
Yani ellerinde bir delil yok mu?
Yok.
Ne anlama geliyor o zaman yazdıkları?
Hiçbir anlama gelmiyor.
Başkaları ne diyor bu işe?
Olabilir, mantıklı, diyorlar.
Kim diyor böyle mesela?
Mesela Hıncal Uluç diyor.
Bunların Türkiye’de neler olup bittiğinden haberleri yok mu?
Herhalde yok.
Peki diyelim ki başbakanlık sözcülerini dinlemiyorlar, hiç dünya basınını da mı okumuyorlar?
Herhalde okumuyorlar.

Eğreti duran bitirim tavırlarla ve gereksiz argo ifadelerle yüklü olan ve şayet tek bir kelime ile nitelendirmek gerekse, olsa olsa “laubali” sıfatında karşılık bulacak olan Ahmet Hakan yazıları, (özellikle söz konusu üsluptan ötürü) köşe yazısından çok bir tür kahvehane muhabbetini andırıyor. Ancak önyargıları gözlem, temelsiz iddiaları ise analiz gibi sunmak, sadece Ahmet Hakan’ın yaptığı bir şey değil. Dahası, söz konusu analitik yoksunluk, Turkcell reklamı örneğinde de görüldüğü gibi, son derece basit değerlendirmelerde dahi ortaya çıkabiliyor.

Halbuki, bir topluluk içerisinde hakim olan düşünce ve davranışlar hakkında herhangi bir hükme varabilmek için, öncelikle ilgilenilen düşünce kalıpları ve davranış kodları arasındaki nedensel ilişkileri ya da korelasyonları ortaya çıkarmak suretiyle çeşitli sonuçlara varabilmiş olmak (yani “bilgi üretmek”) gerekir. Bir yazar bu yönde bir tahlili kendi emeğiyle ortaya koyabileceği gibi, muteber kişi ya da kişilerce yapılmış bulunan kimi araştırmaların sonuçlarını esas alarak da değerlendirmelerde bulunabilir.

Örneğin, Türkiye’de Recep İvedik karakterine duyulan ilgi, herşeyden önce, içerdiği imalardan tamamen bağımsız bir “gerçeklik” durumundadır. Yapılan çalışmalarla (sözgelimi) bu gerçekliğin, yani Recep İvedik’e duyulan ilginin (1) derecesi, (2) nedeni, (3) toplumun farklı segmentlerine dağılımı, (4) beraberinde bir olumlama içerip içermediği ve de (5) (şayet mevcut ise) içerdiği olumlamanın derecesi kolaylıkla tespit edilebilir.

Ancak Ahmet Hakan, böyle yapmak yerine, Türkiye’de hakim olan bir sözde analiz türünü takip ederek bu metodolojiyi tersine çeviriyor. Bir başka deyişle, Recep İvedik karakterinin bir fenomen haline gelmiş olmasını bir gerçeklik kabul ederek bunun nedenlerini anlamaya çalışmak yerine, söz konusu gerçekliğe yönelik ilginin neden(ler)ini dahi anlamaya çalışmadan, Recep İvedik’i “olmaması gereken bir şey” olarak görme ve dolayısıyla tepki gösterme yoluna gidiyor. Gözler önündeki sonuçlara bakarak, olası sebeplere yönelik bilimsel bir merak duymak yerine, kurgusal sebeplere bakarak sonuçlara hakaret etmek olarak da değerlendirilebilecek olan bu ‘ters’ tavır, şabloncu zihniyet bünyesinde “belli çevrelerin imajlarına karşılık gelen basmakalıp sterotipler ile kimi davranış kalıplarını eşleştirmek” şeklinde özetlenebilecek bir düşünce tembelliği ile prosesleniyor:

(1) Recep İvedik çirkin davranışlar sergilemektedir. (2) Bu davranışlar çirkin olduğu için bunları olsa olsa bayağı bir zevk seviyesine sahip olan insanlar beğenebilir. (3) Türkiye’nin beyaz kesimi nezih olduğu için böyle bayağılıklara prim vermez. (4) Ben de kendimi nezih bir insan olarak görüyorum/görmeliyim, o halde Turkcell kullanmamalıyım.

Türk medyası incelendiğinde, konu ne olursa olsun, zihinlerdeki şablonlar (ya da ezberler) doğrultusunda rastgele ortaya savurulan eleştirilerin analiz olarak sunulmasına sıklıkla rastlanabiliyor. Hatta bu durum o denli yaygın ki, gerçekliklerden hareketle insanların düşünce ve davranışlarını açıklamaya çalışmak yerine, tersine bir mantıkla, sterotiplerden hareket edip apaçık ortada duran gerçekliklerin problem olarak sunuluyor olması çoğu zaman yadırganmıyor bile.

Radikal gazetesi yazarı Türker Alkan’ın, Türkiye’de yüksek öğrenim kurumlarına sokulmayan başörtülü öğrencilerin üniversite eğitimi almak için Suudi Arabistan ya da İran yerine Batı ülkelerini tercih etmeleri konusuna değinen şu cümleleri bu duruma bir diğer örnek olarak değerlendirilmeye müsait:

Sahi, dinci, özgürlükçü, İslam feministi olan kadınlarımız yurtdışına gittiklerinde, neden Kanada’yı veya Amerika’yı seçiyorlar, neden Suudi Arabistan’a veya İran’a gitmek akıllarının ucundan bile geçmiyor?

Neden?

Türker Alkan’ın yaklaşımının Ahmet Hakan’ınkinden farklı olduğunu iddia edebilmek epey zor. Zira Alkan, başörtülü öğrencilerin Batılı üniversiteleri tercih etmekte oldukları gerçekliğine, tıpkı Hakan’ın Recep İvedik karakterinin sevilebiliyor olması gerçekliğine yaklaştığı gibi yaklaşıyor. Alkan (ve onun yaklaşımını paylaşan diğerleri), başörtülü öğrencilerin Batılı eğitim kurumlarını tercih etmelerini, gözleri önündeki bir gerçeklik durumunda olmasına rağmen görmek ve dolayısıyla bunun sebeplerini anlamaya çalışmak istemiyorlar. Dahası, zihinlerindeki şablona uymayan bu gerçekliğe karşı çıkarak, başörtülü öğrencilerin kendilerini Orta Doğudaki diktatörlüklere yakın hissetmedikleri için bir tür çelişki yaşadıklarını ima etmeye kalkıyorlar – ki bu tür tepkiler de, Türk medyası mensuplarının, yüz yüze geldikleri gerçekliklerin zihinlerindeki şablonlara uymaması durumunda, kendi şablonlarını değiştirmeye çalışmaktansa (1) gerçekliğe müdahale etme, (2) gerçekliği kendi şablonlarına uydurmaya çalışma ve böylelikle de (3) statik şablonlarını koruma eğiliminde oldukları anlamına geliyor.

Kanada’da York Üniversitesi’nde eğitim görmüş olan Nuray Bezirgan’ın geçtiğimiz günlerde Atatürk’ü sevmediği yönündeki açıklamalarından sonra sıklıkla dile getirilen bu yaklaşım, bunca tartışmaya rağmen başörtüsü sorununda hala hiçbir yeni fikir üretilememiş olmasının nedenlerine de işaret ediyor. Sosyal bir gerçeklik karşısında merak duymak ve ortadaki nedenselliği analiz etmek yerine, zihnindeki şablona sığmayan apaçık bir gerçeği “olmaması gereken bir şey” olarak algılayan ve bu algısını değiştirmektense sosyal bilimler metodolojisini tamamen tersine döndürmeyi tercih eden bu yaklaşımı medyada köşe yazan bir iletişim profesörünün dahi sergileyebiliyor olması ise, Türkiye’de sadece medya mensuplarının değil, akademisyenlerin dahi düşüncenin karşısında bir duruş sergileyebildikleri anlamına geliyor.

Ardı gelmeyen anlamsız eleştirilerin gerçekliklerden değil, kurgulardan besleniyor olması, Türkiye’de medyanın, karşılıklı atışmalar ve gruplaşmaların da yardımıyla, kendi çarpıklıklarını genişleten bir girdap haline gelmesine neden oluyor. Böyle bir ortamda yapılan eleştiriler de, çoğu zaman bir başkasının öne sürdüğü bir çarpıklığın lehine ya da aleyhine dile getiriliyor olmaları itibariyle düşünce ve muhakeme yeteneğini yıkıcı bir işlev görüyor. Böyle bir durumda da, örneğin, Turkcell yetkililerinin Ahmet Hakan’ın hatasını düzelterek Türkiye’de Recep İvedik’e ilgi duyanlar içerisinde AB grubuna dahil olan kesimin de yer aldığını belirtmesi sorunu çözmüyor. Zira Turkcell yetkililerinden gelen bu açıklama üzerine, aynı gazetede yazan Mehmet Y. Yılmaz, “‘para’ ile ‘kültür ve görgü’[nün] birbirinden bağımsız konular” olduğunu, sermayenin hızla el değiştirdiği Türkiye’de standartları belirleyenin artık “göbeğini kaşıyan adamların çokluğu” olduğunu iddia edebiliyor ve kendisini, oturduğu yerden savurduğu bu iddiasını destekleyebilecek yönde herhangi bir argümana sahip olmak zorunda hissetmiyor. Dolayısıyla da, (1) yeni olmayan zenginlerin Recep İvedik’e olan ilgilerinin derecesi, (2) yeni zenginler ile eskilerin bu konuya bakışları arasında herhangi bir belirgin farklılık olup olmadığı, (3) Recep İvedik’e yönelik ilginin lümpenlikten daha farklı bir sebeple açıklanıp açıklanamayabileceği gibi söz konusu nedenselliğin açığa çıkarılmasında doğrudan belirleyiciliğe sahip olan sorulara hiç kafa yormayıp, sadece şablonlardan hareketle kıymeti kendinden menkul “iddia”larda bulunabilmek ve bunları analiz olarak sunabilmek kolaylaşıyor.

Buradan hareketle, “tersine mantık”tan sonra, “iddia savurganlığı”nı ikinci bir kategori olarak görmek de mümkün. Ertuğrul Özkök’ün ‘Dördüncü uçak ne oldu‘ başlıklı yazısı da bu ikinci kategoriye bir diğer güncel örnek olabilir. Yazısında, Pazartesi sabahı (11 Ağustos 2008) ABD eğitimli Gürcü askerlerinin Irak’tan havalanan dört uçakla Tiflis’e doğru yola çıktığını ifade eden Özkök, ilk üç uçağın Tiflis’e inmesinden sonra Rusya’nın Tiflis Havaalanı’nın otomatik iniş sistemini (VOR) vurduğunu aktarıyor. Yazıda verilen bilgilerden hareketle, bu saldırının dördüncü uçağın inişinin engellenmesi amacıyla gerçekleştirildiği sonucuna varmak epey makul görünse de, Özkök bu duruma daha farklı (ve epey spekülatif) bir yorum getiriyor:

Rusya artık küresel bir ekonominin parçası.

Küresel şirketlerin ne demek olduğunu iyi biliyor.

Ayrıca Tiflis ve Batum havaalanlarını işleten TAV, bir Türk şirketi.

Onu uyarıp, sadece Gürcistan Devleti’nin sorumluluğundaki bir bölgeyi vurarak, küresel ekonominin dokunulmazlık alanını da belirliyor.

Özkök, belki de bu cümleleri okuyanların ister istemez “Buradan bu sonuç çıkmaz” diyeceklerini tahmin etmiş olduğundan ötürü, yazısına şöyle devam ediyor:

Bu şahsi bir yorum olabilir.

Ama benim gördüğüm manzara budur.

Yani, “Elimde herhangi bir makul argüman yok. Ama bana öyle gibi geliyor” demek gibi bir şey. Bu yaklaşımda, yine Türkiye’ye mahsus olan, “Bu da benim fikrim; kabul etmeseniz bile saygı duymalısınız” gibi, düşünce özgürlüğünün yanlış anlaşılmış olmasından ileri gelen bir beklentinin izleri de yok değil.

Anlamsız ve desteksiz iddiaların “analizmiş gibi yapılarak” sunulmasına dair örnekler çoğaltılmak istenirse, sadece Özkök’ün yazılarından dahi, (Recep Tayyip Erdoğan’ın eşiyle birlikte Boğaz’daki bir restorana gidip portakal suyu dolu kadehleri yan masaya kaldırması durumunda Türkiye’de çok şeyin değişeceği(!) iddiası gibi) sayısız örnekler derlenebilir.

Ancak bu noktada, kimlerin hangi hataları ne sıklıkla yaptıklarından ziyade, köşe yazılarında nasıl olup da bunca teknik hatanın ısrarla tekrar edilebiliyor olduğunun (ve sonrasında bu yazılara yönelik eleştirilerin dahi kurulan eksik ya da çarpık mantık dizilerine odaklanmak yerine aynı formatta karşı iddialar ortaya atıyor olmasının) nedeni üzerinde durmak gerekli. Zira bir ülkenin medyasında, elma ile armutları toplamaya kalkmak bir yana, olmadık kelime ve rakam oyunlarını istatistik diye sunan ve tarzı itibariyle olsa olsa mizah dergilerine uygun düşecek yazılar kaleme alan bir laf cambazı “büyük yazar” diye lanse ediliyorsa, oradaki sorun sadece cehaletten ibaret de olmayabilir.

Halbuki bu türden senaryolar, ulusal ya da uluslararası seviyedeki aktörlerin reflekslerini tanıma ve elde edilen sonuçlar çerçevesinde çeşitli acil eylem planları oluşturabilme amacıyla ABD’deki pek çok farklı kurum tarafından sıklıkla gerçekleştirilir. Savunma stratejistleri, ordu mensupları, akademisyenler ve gizli servis çalışanlarının epey aşina olduğu bu tür çalışmalar, özellikle politik ve militer simülasyonlar söz konusu olduğunda, kulağa son derece çılgınca gelebilecek olan durumları da zaman zaman konu alabilir – ki bu da, beklenmedik bir olayla karşılaşıldığında hazırlıklı olma, ne yapacağını bilemez bir duruma düşmeme amacına yöneliktir.
Bu düşünce egzersizi formatı, elbette gizli de değildir. Sözgelimi, politika eğitimi alan öğrencilerin gerek profesörlerinden gerekse misafir konuşmacılardan (guest lecturer) bu türden çalışmalar ve bu çalışmaların sonuçlarıyla ilgili değerlendirmeleri dinlemeleri de son derece sıradandır. Bir fikir vermesi amacıyla da, “Ortadoğu’daki A ülkesi, B ülkesine ansızın bir füze saldırısı gerçekleştirirse, …” şeklinde basit bir tetikleyici olayın ele alındığı ve bu olayın doğurabileceği karışıklıkların (ramification) öngörülmeye çalışıldığı bir çalışmanın bu formatın (özellikle günümüzdeki) tipik örneklerinden biri olduğu söylenebilir.
Türkiye’de hakim olan politik düşünce geleneğinin temkinli ve tedbirli bir tavrı sistemleştirememiş olması, sözgelimi, ülkenin önemli bir bölümü deprem tehlikesi altında iken bu konuda bile hala ciddi bir acil eylem planı bulunmaması, bu formattaki düşünce egzersizlerine yabancı olunmasının çok da şaşırtıcı olmaması gerektiği anlamına geliyor. Bu durumun bir diğer nedeni de, (militer ve milliyetçi çevrelerin yıllardır ısrarla dile getirdikleri iddiaların aksine) Türkiye’nin uluslararası politik dengelerde nisbeten önemsiz bir konuma sahip olmasından ötürü dış işlerinin ve düşünce kuruluşlarının proaktif politikalarla meşgul olmamaları.
Bütün bunlar, elbette, ABD’de düşünce kuruluşlarınca (ya da başka kişi ya da kurumlarca) gerçekleştirilen senaryoların her daim masum olduğu ya da (gizli veya açık) ofansif müdahalelerin olası sonuçlarını test eden senaryoların hiçbir zaman kurgulanmadığı anlamına gelmiyor. Bu türden çalışmaların mevcut konjonktür çerçevesinde, kısa vadeli gelişmeler ve hatta olası girişimler için ön hazırlık aşamasında yapılmaları da aynı ölçüde mümkün. Ancak Hudson Enstitüsü’nde ele alınan senaryoyu ya da benzeri çalışmaları analiz etmeden önce, söz konusu formata aşina olmak ve böylelikle ilgili konuda makul bir çerçeve oluşturmadan yüzeysel değerlendirmelerde bulunmamak gerekiyor.

Haberde telsizin Japon yapımı Yaesu marka olduğu ve hatta fiyatının 500 doların altında olduğu bilgisi verilse de, haberin sunuluş şekli ve metnin genel üslubu, söz konusu telsizlerin temin edilmesi son derece güç olan ileri seviyede casusluk araçları gibi anlaşılmasına neden oluyor. Yani Hürriyet, açık ve net bir şekilde yalan söylemiyor, ancak haberi, “Bu telsiz sayesinde teröristler her türlü arazi koşulunda çevredeki telsiz konuşmalarını dinleyebiliyor, televizyon yayınına ulaşabiliyor ve internete bağlanıp tüm dünya ile iletişime geçebiliyor” gibi cümlelerle öyle bir şekilde kurguluyor ki, Türkiye’de zihinlerin arka planında her zaman güçlü bir şekilde var olan ‘dış güçler’, ‘teröre destek olanlar’ ya da ‘etrafı düşmanlarla çevrili Türkiye’ gibi kaygıları harekete geçirecek kimi sinyallerin alınmaması imkansız hale geliyor.

Halbuki Hürriyet’in sözünü ettiği cihaz, hemen her ülkede serbestçe satın alınabilecek tipik bir son nesil telsiz. İnternet üzerinde gerekli aramayı yaparak sadece birkaç saniye içerisinde söz konusu firmanın internet adresine ve haberde fotoğrafı verilen ürünün sayfasına ulaşmak mümkün. Google’da ürün araması yapıldığında da, söz konusu cihazın 149 dolar gibi bir fiyata satın alınabileceği bilgisine ulaşılıyor. Ürünün satıldığı çeşitli internet sitelerinde bu cihazı kullanan ve tecrübelerini paylaşan müşterilerin söylediklerine göz atıldığında ise, daha çok doğada kamp yapmayı seven insanlar tarafından tercih edildiği görülüyor. Yani ortada günümüz şartlarında (cep telefonu gibi) son derece sıradan sayılabilecek bir üründen daha öte bir şey yok.

Ancak Hürriyet haberi sunuş şekli ile, PKK’nın son derece ileri bir teknoloji kullandığı ve dolayısıyla bir şekilde destek gördüğü intibaını edinmemek imkansız hale geliyor. Zaten habere bırakılan yorumlar da önemli bir çoğunlukları itibariyle bu durumu destekler mahiyette. Birkaç örnek vermek gerekirse:

niyazi yıldırım (‘niyazibey’ tüm yorumları) 17.04.2008 17:26:15
… bu tür aletler olmasa türk askerine karşı dura bilirmiydiler

tayhan şimşek (‘hopa’ tüm yorumları) 17.04.2008 16:39:29
Kimden Nasıl Satın Ala biliyorlar.

harbi Engiltereli (‘Acik’ tüm yorumları) 17.04.2008 16:01:49
Bizim askerler in kullandigi seyler bundan daha iyi olmali hatta bunlarin konusmalarini bozabilmeli!

SELMA ATAMIZINDEYIM (‘cumhuriyetkiziselmab’ tüm yorumları) 17.04.2008 13:58:15
BUNLAR HERHALDE GOKTEN INMIYOR ONLARA,VERENLER TESPIT EDILSIN VE O ULKELERE BIR SEYLER UYGULANSIN,BIR SEYLER SOYLENSIN.

Sinan Öztan (‘azapgil’ tüm yorumları) 17.04.2008 13:52:39
PKK en son teknolojiyi kullanıyor.Peki bu cihazları bunlara kim nasıl temin ediyor.Bu ülkeler hangileri ise bunlarda Ülkemize hainlik yapmaktadır.Bu ülkeler lütfen açıklansın.

asıldoğan arslan (‘ada1987′ tüm yorumları) 17.04.2008 13:23:49
sizce bunları hangi dost müttefikimizden temin ediyorlar…

Bütün bunlardan hareketle, Ertuğrul Özkök’ün yönetimindeki Hürriyet’in (ya da onun kötü bir kopyası durumunda olan Fatih Çekirge’nin yönetimindeki gazete sitesinin) Türkiye’yi kandırmakta olduğu sonucuna varmak (niyetin o olduğu açıkça görünse de) elbette mümkün değil. Zira Hürriyet, bugün itibariyle Türk medyasında samimiyetsizliğin, ilkesizliğin ve kışkırtıcılığın timsali durumuna gelmiş olması nedeniyle zaten inandırıcılığını çoktan yitirmiş olan bir gazete. Ancak Türkiye’de Hürriyet’in anlattığı her hikayeye inanmaya hazır olan bir kitlenin var olduğu da bir gerçek. Hatta bu noktada, Hürriyet’in bu kitlenin insanlarının, zihinlerinde var olan kurgulara inanmaya devam edebilmeleri için duymaya ihtiyaç duydukları şeyleri düzenli bir şekilde kulaklarına fısıldayan bir yayın olduğu da söylenebilir.

Türkiye’de herşeyi ya hep ya hiç mantığı ile ele alma eğilimi maalesef çok güçlü. Mesela iki yıl evvel, Düşler ve Erdemler’de, yeni çekilen Hababam Sınıfı filmlerine IMDB kullanıcılarının verdikleri oyların niteliği ile ilgili çok önemli bir değerlendirme yapılmıştı. Şöyle ki, sitenin kullanıcıları her filme 1 ila 10 arasında bir rakama karşılık gelen bir oy verme durumunda iken, Türkler daha çok ya 1 ya da 10 verme eğiliminde oluyorlardı. Örneğin, oy veren her iki Türkten biri, o günlerde gösterime giren Hababam Sınıfı filmine ya 1, ya da 10 vermişti. Yazıda bu durum ile ilgili şöyle bir yorum yapılıyor:

Bir sinema filmini değerlendirirken bile ya hep ya hiç mantığının, hain/kahraman, siyah/beyaz şablonlarının bu şekilde karşımıza çıkıyor olması oldukça ilginç ve üzücü değil mi? Bir filmi izleyip, şu, şu, şu özelliklerini çok sevdim ama bu, bu, özellikleri iyi değildi deyip 6 ya da 7 vermek aynı filme 1 ya da 10 vermekten daha zordur. Bir kafa disiplini gerektirir. Düşünce tembeli olmamayı gerektirir.

Ya hep ya hiç mantığının (ve bu mantığın doğurduğu kavgacı zihniyetin) sadece sinema ya da siyaset gibi farklı fikirlere sıklıkla rastlanan alanlara yönelik yaklaşımlarla sınırlı kalmayıp, Türk insanının dünyayı ve hatta varlığı algılayış şeklinde de doğrudan belirleyici olduğu söylenebilir. Son derece geniş bir şekilde incelenebilecek olan bu konu sadece kişisel ilişkiler bazında ele alındığında, etrafındaki herşeyi iki boyutlu sevgi/nefret ya da biz/onlar ilişkisi içinde değerlendiren bir zihniyetin varlığı göze çarpıyor.
Herşeyi bir sevgi/nefret ilişkisi içerisinde ele alma eğiliminde olan zihniyete, birilerine ya da bir şeylere ‘gıcık olmak’ için sebep arayan (ve o sebebi mutlaka bir şekilde bulan) insanlar örnek verilebilir. Böyle bir zihniyetin ürettiği yığınların tahammülsüz, kavgacı ve belki de hepsinden önemlisi ‘meraksız’ olacağı açık. Ancak yargılayıcı zihniyetin toplum hayatı üzerinde çok daha geniş yansımalara sahip olduğu da bir gerçek. Zira herkes, diğer herkesin bakışlarının dostane olmaktan ziyade yargılayıcı olduğunun (farkında olmadan) farkında olduğu için, başkalarının ne dedikleri, ne diyecekleri ya da ne düşünecekleri de haliyle herkes için çok önemli ve belirleyici olmaya başlıyor. Söz konusu belirleyicilik doğrultusunda hayatını başkalarına yönelik bir tür prezentasyon gibi yaşamaya başlayan bu insanlar için de, (sözgelimi) giysilerinin markası, bindikleri arabanın değeri ya da kullandıkları telefonun modeli doğal olarak bir statü göstergesi haline geliyor.

Klancı zihniyete karşılık gelen biz/onlar ilişkisinin ise, iç içe geçmiş daireler formuna karşılık gelen bir tür karşıtlıklar oyununda ifade bulduğu söylenebilir. Kendisi ile aynı daire içerisinde bulunan insanlarla olmadık sebeplerle de olsa mutlaka küçük ve önemsiz de olsa bir çatışma zemini bulan insanlar, söz konusu dairenin dışına çıktıklarında ise, bu sefer de üst kimliklerinin gerektirdiği tavrı takınarak (bir yandan başka konularda uyuşmazlık içinde oldukları) kişilerle bu sefer birlikte hareket ederek, daha başka kişilerle daha üst perdeden bir kavgaya girişiyorlar. Örneğin, sonucu ekran karşısındaki seyircilerin oylarıyla belirlenen bir amatör müzik yarışmasında, pek çok insan yeteneğinden bağımsız olarak, sırf memleketlisi olduğu için bir adaya oy gönderebiliyor. Bir başka deyişle, kişiler, bir müzik yarışması gibi zararsız ve eğlence merkezli bir konsept çerçevesinde dahi, asıl konuyu görmeyip, (sanki başka bir şehirde yaşamak suçmuş gibi) zihinlerinde canlandırdıkları teritoryal bir dayanışma ilişkisi doğrultusunda hareket edebiliyorlar. Şehirlerarası seviyedeki klancılık, bir kademe yukarıda ele alındığında da, sürü halinde bir yerlere email ya da oy gönderek Atatürk’ü, Türklüğü(!) ya da ülkeyi temsil ettiği düşünülen başka şeyleri savunmak gibi eylemler göze çarpıyor. (Bu tür ilişkiler aile ve hatta aile içi ilişkiler gibi çok daha alt seviyelerde de ele alınabileceği gibi, klancı zihniyetin aynı seviyede körüklediği çok sayıda farklı çatışmaya da yatay bir bakışla odaklanılabilir.)

Gerek sevgi/nefret, gerekse biz/onlar türü yaklaşımlar, sadece düşünce ve eylemleri itibariyle sorunlu insanlar üretmiyor. Bu yaklaşımların çok daha vahim bir sonucu, bu zihniyetin tesiri altındaki kişilerin kendi kimliklerini, belli karşıtlıklar, anlamsız aidiyetler ya da anlamlı kimi aidiyetler adına anlamsızca savunma şekilleri ile tanımlama durumuna gelmeleri. İnsanların kendilerini ne olduklarından ziyade, neye karşıt olduklarıyla tanımlamalarını sonuç veren bu anlayış, toplum içindeki kimliklerin negatif tanımlama yoluyla oluşturmakta olması itibariyle toplumsal huzur adına da fazlasıyla tehlikeli.

Onbinlerce insanın (sözgelimi) kimi partilere ya da politik figürlere ne kadar çok kişinin karşı olduğunu birilerine gösterebilme amacıyla üye oldukları kimi Facebook gruplarının tartışma forumlarının bomboş olması ya da söz konusu grupların sayfa içeriklerinin hemen her zaman sadece ağız dalaşı denilebilecek türden seviyesiz duvar mesajlarından ibaret olması, negatif tanımlama yoluyla oluşmakta olan kimliklere daha güncel bir örnek kabul edilebilir. Türklerin neden dünya vatandaşı olamadıkları, ya da günümüzde dünya vatandaşı kabul edilebilecek kimi Türklerin neden ülkede hakim olan hegemonik zihniyeti pek çok yönü itibariyle reddettikleri sorusunun cevabı da zaten negatif kimlik ile de ilişkili olan ya hep ya hiç kültüründe gizli. Ancak gerek sevgi/nefret, gerekse biz/onlar şeklinde ortaya çıkan yargılayıcı ve kavgacı bir zihniyetin sebepleri, sonuçlarından çok daha önemli.

Zamanında canla başla savaşmış iki tarafın bugün aynı topraklarda tekrar biraraya geliyor ve (daha da önemlisi) bunu arkadaşça bir ortamda gerçekleştirebiliyor olmalarını neyin mümkün kıldığı konusunda pek çok tez ileri sürülebilecek olsa da, Kemal Atatürk’ün Çanakkale’de savaştığı ‘düşmanlarına’ yönelik meşhur sözlerinin bu konuda birincil seviyede tesire sahip olduğu muhakkak:

“Bu memleketin toprakları üzerinde kanlarını döken kahramanlar… Burada bir dost vatanın toprağındasınız. Huzur ve sükun içinde uyuyunuz. Sizler, Mehmetçiklerle yan yana, koyun koyunasınız. Uzak diyarlardan evlatlarını savaşa gönderen analar… Gözyaşlarınızı dindiriniz. Evlatlarınız, bizim bağrımızdadır. Huzur içindedirler ve huzur içinde rahat uyuyacaklardır. Onlar, bu toprakta canlarını verdikten sonra, artık bizim evlatlarımız olmuşlardır.”

Atatürk’ün bu alışılmadık türden beyanını, o günlerde kendi çevresinde bulunanlar da şaşkınlıkla karşılamışlardı. Yakın çevresindekilerin anı kitaplarına bakıldığında hem bu şaşkınlığı, hem de kendisini ‘Emin misiniz?’ gibisinden tavırlarla böyle bir beyanatta bulunmaktan vazgeçirmeye çalışanları net bir şekilde görmek mümkün. Zira o günlerde onbinlerce ailenin, acısını halen yaşamakta olduğu bir savaşla ilgili olarak karşı tarafa övgüde bulunmak pek alışıldık türden bir asker tavrı değil. Ancak bugün görüyoruz ki, Atatürk’ün çevresindekilere rağmen sarf ettiği bu sözler, düşmanlıkları dostluklara çevirme adına önemli bir işlev görebiliyor. Bu durum ise, akla yeni sorular getiriyor:

• O günlerde Kemal Atatürk’ten önce bir başkası bunu söylemiş olsa, Atatürk’ün tavrını bile tereddütle karşılayan insanlar bu kişiye karşı nasıl tepki gösterirlerdi?
• Kemal Atatürk bu sözü hiç söylememiş olsa, bugün böyle bir söz sarf eden kişi, milliyetçi/ulusalcı camiadan nasıl bir tepki görürdü?
• Bir önderin ya da bir devletin, vatandaşlarını başka ülkelerde yaşayan insanlara dost ya da düşman kılabilmesi gerçekten bu kadar kolay mı? İnsanlar nasıl oluyor da, sırf kendilerine öyle dikte edildi diye hiç görmedikleri, tanımadıkları başka insanlara dostluk ya da düşmanlık besleyebilme adına bu kadar net bir kollektif tavır içerisine girebiliyorlar?
• Ancak bir başkasının yol göstermesiyle yeşerebilen bir sevgi, bir insana, bir ideale ya da herhangi bir başka şeye karşı, başkalarına ‘rağmen’ duyulan bir sevgi kadar değerli midir?
• Eğer bir liderin sergilediği cesur bir tavır bu denli etkili olabiliyor ve olumlu sonuçlar doğurabiliyorsa, bu durum, karizmatik liderlerin etkisine kolayca girebilen yığınların onların hatalarından da kolayca etkilenebilecekleri ve bu etki altında geliştirdikleri hatalı düşünce ve davranışlarını da sorgulamayacakları anlamına gelmiyor mu?
• Kemal Atatürk, Tek Adam konumuna yükselmeden önce bu sözü bu denli rahatça söyleyebilir miydi? Eğer Tek Adam olmak herkesin söyleyemeyeceği sözleri söyleyebilme lüksünü de beraberinde getiriyorsa, bu durum, olaylara farklı şekillerde de bakabilen bir toplumun ortaya çıkabilmesinin, ifade hürriyetinin herkes için geçerli olduğu ölçüde mümkün olabileceği anlamına gelmez mi?
• Bir zamanlar düşmanları olan insanlara bugün dostça yaklaşanlar, nasıl oluyor da aynı yeri aynı duygularla ziyaret eden kendi vatandaşlarına kimi farklılıklarından ötürü (1,2) düşmanca yaklaşabiliyorlar? Bu durum sevgi gibi nefretin de ‘yönlendirilmiş’ olabileceği anlamına gelir mi?

Söz konusu kayıt, yüksekçe bir yerde siper alan ve bulundukları mevziden aşağıdaki karakola ateş açmakta olan PKK militanlarının yaptığı amatör bir çekimdi. Saldırı halinde olan PKK’lıların aralarındaki (Türkçe) konuşmalar ve koordinasyon içerisinde oldukları anlaşılan bir diğer grupla yaptıkları telsiz görüşmeleri, video kaydından net bir şekilde izlenebiliyordu. Site yorumcusunun ortadan kaldırılmasını istediği bu 15 yıllık kayıt, tam anlamıyla ‘arşivlik’ olan tarihi bir belgeydi. PKK’lıların bu kaydı propaganda amaçlı olarak YouTube’a yüklemiş olmaları da bu gerçeği değiştirmiyordu.
Resmi anlamda kabul görmeyen fikirleri (ve hatta sadece ve sadece ‘ortalamadan ayrılan’ları) tehlikeli görmeye o denli alıştırılmışız ki, böyle şeylerle karşılaşır karşılaşmaz içimizde anında bir tür yok etme refleksi beliriveriyor. Bu tür belgelerin ‘referans’ niteliği taşıdıklarını, mutlaka ‘sivil alanda da’ arşivlenmeleri gerektiğini ve bu durumun PKK’yi sevmek ya da sevmemekle elbette hiçbir ilgisi bulunmadığını fark etmemiz mümkün olmuyor. Bu nedenle de, kendi tarihimizin (sevimsiz de olsa) bir parçasına ışık tutacak belgelere rastgeldiğimizde dahi, bunları kendi ellerimizle ortadan kaldırmakta hiçbir mahzur görmüyoruz.
Kaldı ki, bu tür belgeler PKK’nın ne denli acımasız ve şiddet yanlısı bir örgüt olduğunu duyurabilme adına da Türkiye’nin çok işine yarayabilir. İşin pragmatik yönünü bilgi üretme ve kaynak oluşturma gibi bilimsel kaygıların önüne geçirmek her ne kadar (bence) doğru olmasa da, söz konusu refleksin ‘milliyetçi bir paradigma ile incelendiğinde dahi’ anlamsız olduğuna işaret etmek bu noktada yerinde olabilir. Şöyle ki, Ermeni diyasporası, (Boston ve Toronto’da faaliyet gösteren Zoryan Enstitüsü gibi) çeşitli kurumlar tesis ederek, bizim ortadan kaldırmaya çalıştığımız türden resim ve belgeleri arşivliyorlar. Bizler ise, tek kanallı TRT dönemi haber bültenlerinin zihinlerimize kazımış olduğu ‘örgütsel doküman’ konseptine takılıp kalıyoruz.
Bu zihniyeti biraz aşabilmiş olsaydık, terörün yeniden şiddetlendiği bugünlerde yaşanan gelişmeleri (başta Avrupa olmak üzere) dünyaya bir de kendi açımızdan duyurabilme ihtiyacını daha kuvvetli hissedecek ve bunun gereğini yerine getirme aşamasında bu tür videoları da kullanmayı da düşünebilecektik. PKK’nın ‘şecaat arz ettiği’ bu tür kayıtlar televizyonlarda yayınlanabilir, belgesellerde kullanılabilir, haber ajanslarımızca dünyaya geçilebilir ve bu konuya odaklanan internet sitelerinde farklı dillerde dijital yayıncılık yapılarak kamuoyu oluşturulabilirdi. Böyle yapmak, elbette ‘Şehitler ölmez, vatan bölünmez’ gibi sloganları tekrarlamaktan da, sağa sola ‘Ya hepsin ya hiç, ya Türksün ya p*ç’ gibi ırkçı hezeyanlar savurmaktan da, Kürt olmaktan başka hiçbir suçu(!) olmayan vatandaşlarımızın işyerlerine saldırmaktan da çok daha makul ve etkili olurdu.
Yasakçılık merkezli yaklaşım, eğitim düzeyinden de bağımsız olarak toplumun her kesimine öyle derinlemesine nüfuz etmiş ki, ‘ılımlı’ ve ‘sağduyulu’ olma gayreti içerisinde olan çevreler dahi aynı zihniyetin tesiri altında kalabiliyor. Örneğin, 21 Ekim 2007 tarihinde Zaman gazetesinin internet sitesinde yayınlanan ve PKK eylemlerinin yer aldığı videolardan söz eden “YouTube’da çirkin PKK propagandası” başlıklı ‘son dakika’ haberinde, bir yolunun bulunup bu videolara erişimin engellenmesi gerektiği iddia ediliyordu! Bu yayın ses getirmiş olacak ki, alınan sonuç iki gün sonra, “Zaman yazdı, şikayet yağdı, YouTube’dan videolar siliniyor” başlığıyla okuyuculara ‘müjdelendi’.
Bütün bunlar, Türkiye’de artık yaşanmaması gereken hadiseler. Başka ülkelerdeki kimi odaklar planladıkları silahlı saldırıları gerekçelendirebilme için düzmece belgeler/iddialar ortaya koymak zorunda dahi kalırken, bizim gazetelerimiz elimizdeki belgelerin yok edilmesi için çağrıda bulunuyor, ve daha da acısı, Türkiye’nin uluslararası alanda kamuoyu oluşturabilmesine yardımcı olabilecek kimi kayıtları ortadan kaldırmanın terörle mücadele etmek olduğunu zannedebiliyorlar. Bütün bunlar da, sadece terörün doğmasının değil, terörü önleyici çalışmaların başarısız olmasının da ciddi bir zihniyet sorununun neticesi olduğu anlamına geliyor.

2- AKP’nin iktidarda kalmasına rağmen yıpranmamış olması tepki oylarına değil, söz konusu somut icraatların getirdiği yeni atmosfere ve istikrara bağlanmalı. Seçimden önce, ‘AKP %34′ün üzerinde oy alamaz. Ne yani, iktidarda hiç mi yıpranmadı?’ gibi yorumlar yapanlar, özellikle 90′lı yıllardaki iktidarların istikrar değil kriz getirdiklerini göz ardı ediyorlardı. (AKP’nin karşısında güvenilir bir alternatifin olmaması, CHP, MHP ve diğer partilerin kendi programlarını seçmene izah etmek (yani politika konuşmak) yerine hamasete ağırlık vermeleri de bu noktada dikkate alınmalı.)
3- AKP’nin merkez partisi haline gelmiş olmasını, AKP’nin merkeze gelmesinden çok, merkezin AKP’ye gelmiş olması olarak değerlendirmek daha doğru olur. Çünkü AKP’nin merkeze gelmesi, Erbakan geleneğinin sert ve muhalif söylemini bir kenara bırakmış olması ve halkın tamamını kucaklayabilecek politikalar üretme arayışına girmiş olmasından ibaret. Merkezin AKP’ye gelmesi ise, reformcu ve atılımcı AKP çizgisinin artık geniş bir halk kitlesinin oyunu almayı başarmış olmasına karşılık geliyor. Türkiye’deki siyasi tartışmalar, bundan böyle ülkenin statüko yanlısı yapısına son 5 yılda önemli açılımlar getiren bu yeni siyasi çizgi üzerinden yapılacak.
4- Seçim sonuçları, sadece laiklik yanlısı mitingleri gözlemlemek suretiyle yapılan yorumları da boşa çıkarmış olduğu için Türk halkına güzel bir siyaset dersi de verdi. Zira belli konularda hassasiyet hissederek meydanları dolduran insanların ‘halk’ olması ile ‘halktan’ olmaları arasında önemli bir fark vardır. AKP mitinglerinde toplananlar da, laiklik yanlısı mitinglerde toplananlar da ‘halktan’dır. ‘Halk’ ise, bütün bu kitlelerin bir araya gelmesiyle oluşan bütünün adıdır. Bu nedenle, sayıları ne kadar çok olursa olsun bir protesto adına bir araya gelen insanların taleplerini ‘halkın talebi’ olarak genellemenin, hele hele ‘halkın sokağa dökülmüş olması’ndan(!) hareketle siyasete müdahaleyi meşrulaştırmaya çalışmanın mazur görülebilecek bir yanı yoktur.
5- Seçim sonuçları bir şeyi daha net bir şekilde gösterdi: İnsanları kendi doğru bildikleri yönde manipüle etmeye çalışan Kemalist kesim, aslında mühendisi olmaya çalıştığı bu toplumu hiç tanımıyor. Bu kesim Türk halkını hala Özal öncesi dönemdeki gibi tek devlet kanalıyla güdülebilen, ucuz ve sıradan milliyetçi söylemlerle hemen etki altına alınabilecek bir yığın olarak görüyor. Türkiye’de halen böyle bir kesimin var olduğu doğru olsa da, halkın genelinin bu istikamette olduğunu zannedebilmek için insanın herhalde sadece kendi dünyasında yaşıyor ve halkın arasına hiç inmiyor olması gerek. (Görev süresini Çankaya Köşkü’nde Kanaltürk izleyerek geçiren Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer ve ülkemizi kışlaya çevirmek isteyen kimi darbeci askerler, bu maddenin doğrudan muhatabıdırlar.)
6- AKP’nin doğu illerinde de seçimi çok yüksek oranlarda oy alarak kazanmış olması ayrıca değerlendirilmeli. Doğu illerindeki sonuçlar, yöre halkının, sorunlarının çözülmesinin yolunun PKK ya da DTP’den değil, AKP’den geçtiğini düşünmeye başladığı anlamına geliyor. DTP’li vekillerin söylemlerinin artık PKK’nınkinden farklılaşmış ve bir parça AKP’ye yakınlaşmış olmasının dahi bu sonucu etkilememiş olması önemli. Demek ki, AKP’nin sunduğu çözümler daha inandırıcı ya da daha işlevsel bulunuyor.
7- Recep Tayyip Erdoğan, seçim sonuçlarını değerlendirme adına yaptığı konuşmada güzel şeyler söyledi. Ancak ‘Tek Millet, Tek Bayrak, Tek Vatan, Tek Devlet’ sloganını dile getirmiş olması, hatta bu sloganı konuşma yaptığı kitleye tekrar ettirerek bir anlamda şova dönüştürmesi düşündürücüydü. Bu sloganı (‘Tek Dil’ prensibi ile birlikte) daha çok kışla arazilerinde görüyoruz. Bu slogan her ne kadar Erdoğan’ın konuşmasının ana teması çerçevesinde ‘birleştiricilik’ başlığı altında da değerlendirilebilecek olsa da, geçmişte hep ayrımcılık ve tektipleştiricilik adına kullanıldı. Bu nedenle de, bu söylem, halkın önemli bir kesiminin zihninde hiç de hoş olmayan çağrışımlara karşılık geliyor. Erdoğan’ın bu vurguyu yaparken hangi dengeleri göz önünde bulunmuş olduğu bu nedenle önemli.
8- Erdoğan çeteleri bitireceğini ve milli geliri 10.000 dolar seviyesini çıkaracağını söyledi. Dünyada bir kriz yaşanmadığı takdirde milli geliri 10.000 dolar seviyesine çıkarmakta çok da zorlanmayacağını düşünüyorum. Hatta vergi indirimi gibi konularda gerekli düzenlemeler yapılarak ekonominin daha büyük bir yüzdesinin kayıt altına alınması sağlanabilirse, bu rakamı çok daha kısa bir süre zarfında görmek de mümkün olabilir. Çünkü reel anlamda zaten 10.000 dolar civarındayız. (Türkiye’nin hal-i hazırdaki standartları, kişi başına düşen gelirin 5.000 dolar civarında olduğu diğer ülkelerden çok daha yüksektir.)
Erdoğan’ın çeteleri bitirebilmesi ise ulaşılması çok daha zor bir hedef olarak görülebilir. Çünkü çeteleşmenin devletin içindeki yapılanmalardan kaynaklandığı ve bu yapılanmaların son derece üst düzey ve stratejik konumlardan desteklendiği düşünülecek olursa, çetelerin temizlenmesi yönündeki girişimlerin devlet içindeki devletlerin çatışmasını gerektireceği ortaya çıkar. Buradan hareketle de, önümüzdeki dönemde daha çok provokasyona şahit olmamızın mümkün olduğunu söyleyebiliriz.
9- AKP, Kuzey Irak’a müdahale konusundaki baskı ve talepleri seçim öncesi dönemde sürekli geçiştirerek konuyu seçim sonrasına erteledi. Ancak AKP’nin seçim sonrasında daha net ve kararlı bir tavır sergileyerek Türkiye’yi böyle bir maceradan koruması, daha da önemlisi, bu tür mütecaviz uygulamalarla ülkenin eline kan bulaştırmaması gerekiyor.
10- Bir MHP’li yetkili ‘sert muhalefet’ yapacaklarını söylemiş. Ne yazık ki ülkemizde ‘sert muhalefet’ ‘etkin muhalefet’ anlamında kulanılıyor. Halbuki sert muhalefet, bugüne kadar girdiği her seçimi kaybeden Deniz Baykal’ın sergilediği ‘hırçın muhalefet’e karşılık geliyor. Etkin muhalefet ise, iktidarın politikalarına alternatif olabilecek seviyede ciddi politikalar üretmek ve bu politikalara halktan taban bulabilmek şeklinde anlaşılmalı. Zaten şiddetli (ve hatta kanlı) bir geçmişe sahip olan MHP’nin (şayet bundan böyle mutedil bir çizgide siyaset yapmak gibi bir niyeti varsa) daha dikkatli davranması gerekmez mi? (Diğer yandan; miting meydanlarında yağlı urgan sallayarak oy toplamış bir partiden böyle şeyler beklemek baştan yanlış da olabilir.)
11- Sol oylar eskiden Türkiye’de %30-35 aralığına tekabül ederdi. Bu oran azala azala bu son seçimde %21′e kadar inmiş oldu. Ancak CHP’nin sola karşılık gelmediği, erimekte olan ideolojinin sosyal demokrasi değil Kemalizm olduğu rahatlıkla söylenebilir. CHP, değişime direnmekte, statükoyu savunmakta ısrar ettiği müddetçe, zaman içerisinde daha da eriyecek. Zira değişimi anlamamakta, kendini yenilememekte ısrar eden seçmenlerin sayısı doğal olarak zamanla azalacaktır.
Eğer bir ülke, resmi kabul ettiği ideolojinin miyadı dolduktan çok sonra kapalılığı terk edip dünyaya açılırsa, insanların (farkında dahi olmadan) o ideolojinin yörüngesinden çıkmaya başlayacakları muhakkaktır. Türkiye 80′lerde yaşadığı Özal tecrübesinden beri bu süreci yaşamakta, artık o yıllara göre çok daha fazla etkileşim içerisine girdiği dünyanın giderek daha fazla tesiri altına girmektedir. Atatürk’ün hayatta olması durumunda çoktan terk etmiş olacağına hiç şüphe etmediğim klasik CHP çizgisinin erimesi bu nedenle eşyanın tabiatının bir gereğidir.
12- CHP’nin kurtulabilmesinin tek yolu, İngiltere’de Tony Blair tecrübesinde yaşandığı gibi, halkın çok daha geniş kesimlerine hitap edebilecek vizyon sahibi bir liderin önderliğinde yeniden örgütlenmesi olabilir. Bu da elbette, hem Kemalizmin, hem de Deniz Baykal gibi vizyonsuz siyasetçilerin geride bırakılması anlamına gelir. Ancak CHP için tek çıkış yolu olduğunu düşündüğüm bu çözümün önünde iki engel var. Birincisi, bildiğim kadarıyla Türkiye’de bir Tony Blair yok. İkincisi, günün ölçüleri gereği tamamiyle yeniden yapılanmış bir partinin CHP’nin devamı olması çok zor. Zira böyle bir partinin CHP ile arasında pek bir ilgi kalmayabilir. Yani sol adına sıfırdan bir girişim çok daha anlamlı olabilir.
13- Artık önümüzde Cumhurbaşkanlığı seçimi var. Türkiye’nin siyasi istikrarı adına en önemli konu da (maalesef) bu. Türkiye’deki müdahaleci kesimin takınacağı yeni tavır, 11. cumhurbaşkanının seçim sürecinde ve sonrasında yaşanılacak gelişmelerle birlikte belli olmaya başlayacak. Atanmışların AKP iktidarına rıza gösterip göstermeyeceği, bir başka deyişle, halkın iradesi bu denli net bir şekilde ortaya çıktıktan sonra dahi müdahaleye cüret edip etmeyecekleri, işte bu dönemde belli olacak.
Bütün bu gelişmeler sonucunda Abdullah Gül’ün aday gösterilmesi, hatta gerekli düzenleme yapılarak (bir sonraki döneme bırakılmadan) halk oyuyla 5 yıllığına bu göreve gelmesi, bu konudaki en makul çözüm olacaktır diye düşünüyorum.
14- AKP’nin %46 oy almış olması şöyle de yorumlanabilir:
Halkın ‘en az’ %46′sı, laikliği ya önemsemiyor ya da AKP’yi laikliğin önünde bir tehlike olarak görmüyor; ‘vatan satılıyor’, ‘ülke bölünüyor’ gibi tuhaf iddiaları ciddiye almıyor; çıkarılan onca gürültüye rağmen medyada dile getirilenleri inandırıcı bulmuyor; ve hepsinden önemlisi, askerlerin AKP aleyhtarı fikirlerine katılmıyor ve siyasetin askeri değil, sivil bir alan olarak kalmasını istiyor.

James Madison’ın Hayatının İlk Yılları

1751 yılında, dünyada henüz Amerika Birleşik Devletleri adında bir ülke yok iken, Virginia’da dünyaya geldi James Madison. Tütün tarlalarına sahip olan, varlıklı bir ailenin çocuğuydu ve gençlik yıllarında bu işle iştigal etti. 18 yaşında, bugün Princeton Üniversitesi olarak bilinen New Jersey Fakültesi’nde tarih ve politika (history and government) alanındaki eğitimine başladı ve sağlığını bozacak seviyede ciddi ve yoğun bir çalışma neticesinde 2 yıl sonra mezun oldu. Aynı üniversitede bir yıl süreyle teoloji alanında yüksek lisans çalışması yaptıktan sonra Virginia’ya geri döndü ve takip eden yıllarda – genç yaşına rağmen – eyalet yönetiminin çeşitli alanlarında kayda değer başarılara imza attı. Bunlar arasında, 25 yaşında, politik idare ve hukuk alanında kendisini çok iyi bir şekilde yetiştirmiş bir insan olarak Virginia eyaleti anayasasının hazırlanmasına katkıda bulunabilmiş olması sayılabilir.
Söz konusu yıllar, Kuzey Amerika’nın tarihi adına belirleyiciliği olan çok sayıda gelişmenin yaşandığı bir döneme karşılık geliyordu. Zira Madison, 1770′li yıllarda (kadim dostu Thomas Jefferson‘ın da yardımıyla) politik idareler hakkında tarih boyunca yazılmış olan bütün temel eserleri edinmeye ve incelemeye devam ederken, George Washington da İngilizlere karşı Amerikan Bağımsızlık Savaşı‘nı (1775-1783) vermekteydi.
Bağımsızlık Bildirgesi‘nin imzalanması (1776), 13 koloniden oluşan konfederasyonun yönetim şeklini belirleyen Konfederasyon Kanunları‘nın hazırlanması (1777) ve yürürlüğe girmesi (1781), Bağımsızlık Savaşı yılları esnasında gerçekleşen önemli gelişmelerdendi.

ABD’nin Doğuşu ve James Madison

Bağımsızlık Savaşı kazanıldıktan 4 yıl sonra, James Madison, Amerika’nın kuruluş ilkelerine esas teşkil edecek temel konularda adımlar atmaya başladı. Zira Madison, birliğin devamı adına güçlü bir federal hükümetin varlığının son derece önemli olduğuna inanıyor, yürürlükte olan Konfederasyon Kanunları‘nın ise birliği ve huzuru muhafaza adına yetersiz olduklarını düşünüyordu.
1786 yılında Annapolis‘te düzenlenen (ve sadece 5 eyaletin katıldığı) bir toplantıda çözülemeyen kimi sorunlar, 1787 yazında Philadelphia’da gerçekleştirilmesi planlanan bir başka toplantıya ertelenmişti. Madison, söz konusu toplantıya geniş bir katılımın olmasını son derece önemli buluyordu. Amacı, daha güçlü bir birlik tesis etme adına hazırladığı, yeni bir yönetim biçimi öngören Virginia Planı‘nı hayata geçirmek ve Konfederasyon Kanunları’nı ortadan kaldırmaktı. Ancak Madison delegelere radikal bir yenilikten söz etmiyor, sadece Konfederasyon Kanunları’nı değiştirmek üzere bir araya gelineceğini söylüyordu.
Bağımsızlık Savaşı’nın da sona ermesiyle artık bir savaş kahramanı olmuş olan George Washington, Virginia’nın Mount Vernon şehrinde kişisel sorunlarıyla meşgul olduğundan, Madison’ın ısrarlı davetlerini her seferinde reddetse de, James Madison yine de delegelere George Washington’ın da orada olacağını söylemeye ve bu şekilde katılımı teşvik etmeye devam ediyordu. En sonunda Philadelphia Toplantısı (George Washington’ın da katılımıyla) planlandığı gibi gerçekleşti ve yaklaşık dört ay sürdü.
Toplantı boyunca Madison’ın hazırladığı Virginia Planı da dahil olmak üzere pek çok teklif değerlendirildi. Sonuç itibariyle pek çok yönü değiştirilmiş olsa da, Virginia Planı’nın esas alınmasıyla şekillenen ve günümüzde halen yürürlükte olan ABD Anayasası ortaya çıkmış oldu.* Ancak toplantıya katılan en genç delege olan James Madison’a göre, güçlü bir birliğin ve bireysel hakların teminat altına alındığı bir anayasa adına bu kadarı yeterli değildi.

Haklar Kanunu (Bill of Rights) ve James Madison

ABD Anayasası’nda belli değişikliklerin yapılması gerektiğini düşünen Alexander Hamilton, John Jay ve James Madison, 1787 ve 1788 yıllarında bugün ‘Federalist Papers‘ olarak tanımlanan çeşitli makaleler kaleme almaya başladılar. ‘Cumhuriyetçi’ prensipler doğrultusunda kaleme alınan 85 makaleden oluşan Federalist Papers, zamanın gazetelerinde yayınlandı ve büyük ilgi gördü. Gerek ufuk açan politika teorileri içermesi, gerekse ABD Anayasası’nın yorumlanmasında birincil kaynaklar arasında değerlendirilmesi itibariyle, Federalist Papers’ın bugün itibariyle yarı-efsanevi bir hüviyete sahip olduğu rahatlıkla söylenebilir.**
ABD Anayasası’nın onaylanmasının ardından, 1789 yılının Mart ayında New York’taki Federal Salon‘da yapılan (ABD tarihinin ilk) Kongre toplantısında, aralarında (Virginia eyaleti temsilcisi) Madison’ın da bulunduğu pek çok kongre üyesi, ABD Anayasası’nın bireysel hakları teminat altına alma adına yeterli olmadığını ve hazırlanacak bir Haklar Kanunu’nun anayasaya eklenmesi gerektiğini dile getirdi. Kısa bir süre sonra, Madison, 12 maddelik Haklar Kanunu‘nu Kongre’nin onayına sundu ve Aralık ayında bu maddelerden 10′u ABD Anayasası’na eklendi.

Bir Cumhuriyetçi Olarak Madison

Dünyanın yürürlükte olan en eski anayasasına olan son derece önemli katkılarından ötürü James Madison ‘Anayasanın Babası’ (Father of the Constitution) olarak anılmaya başlandı. Ancak Madison, cumhuriyetçi karakteri gereği, böyle bir kredi üzerinde hak iddia etmediğini, bu belgelerin tek bir zihnin ürünü olmadığını, pek çok kafa ve ele ait bir çalışma olarak ele alınmaları gerektiğini ifade etti.¹ James Madison’ın nasıl bir düşünce ve davranış birliği içerisinde olduğunun inanılmaz güzellikteki bir ifadesi olan bu redd-i paye, tarihin hemen her karesinde karşımıza çıkan ve ‘Herşeyi ben yaptım’ iddiasında bulunan sahte cumhuriyetçilerle gerçek olanlar arasındaki farkı da gözler önüne seriyordu.
Madison’ın politik görüşleri hakkında aşağıdaki sözleri fikir verebilir:

Halkın özgürlüğünün bütün düşmanları arasında en dehşet verici olanı, herhalde savaştır.²
Dahilde özgürlüğün kaybedilmesinin sorumluluğunun, hariçteki gerçek ya da sahte tehlike öngörülerine yüklenecek olması, herhalde evrensel bir gerçekliktir.³
İnanıyorum ki, insanların özgürlüklerinin güç sahipleri tarafından tedrici ve sessiz bir şekilde ihlallerle kısıtlanmasının örnekleri, şiddetli ve ani gasplardan çok daha fazladır.⁴
Azmanlaşmış bir yöneticiye sahip olan, daimi bir silahlı kuvvet, özgürlüğe uzun süreli bir arkadaş olmayacaktır. Harici tehlikeye karşı savunma araçları her zaman dahilde zorbalık enstrümanı olmuştur.⁵

James Madison’ın Hayatına Dair Diğer Ayrıntılar

James Madison, sadece ilk ABD kongresinde görev yapmadı. 1797 yılına kadar, ilk dört dönem boyunca Temsilciler Meclisi‘nde Virginia’yı temsil etti. 1801 ve 1809 yıllarında ise ABD Devlet Bakanı olarak görev yaptı.
1809 yılında ABD’nin dördüncü başkanı olan Madison, 1817 yılına kadar (iki dönem) görev yaptı. Güçe tapanlar, beyin gücüne değil, kol gücüne inananlar, onu daha çok bu kimliğiyle, ‘ABD’nin Dördüncü Başkanı‘ olarak hatırlarlar. Ancak bu, onun hayatı boyunca yaptıkları arasında ikincil seviyede değerlendirilmesi gereken bir görevdir.

Sonuç

James Madison bir diktatör olmadığı için, adı anıldığında sadece deha eseri başarıların hatırlanması söz konusu değil. Örneğin, 1812 Savaşı James Madison’ın hayatındaki en büyük başarısızlık olarak tarihe geçmiştir.
Bağımsızlık Savaşı’nı kaybeden İngiltere’nin Paris Anlaşması‘nın kimi gereklerini yerine getirmeyi reddetmesi, İngiltere ve Fransa’nın uyguladıkları ticari ambargolar çerçevesinde yüzlerce ticari Amerikan gemisine el koymaları gibi sebepler sonucunda 1812 yılında ABD, İngiltere’ye savaş etti. Üç yıl süren savaş esnasında, ABD adına utanç verici hadiseler yaşandı.
1814 yılının Ağustos ayında denizden saldıran İngilizler, ABD ordusunu bozguna uğratarak Washington’a çıktılar. Kendisine şehri savunma adına yapılabilecek hiçbir şeyleri olmadığı söylenen James Madison’ın Virginia tepelerine kaçtığı ve İngilizlerin Beyaz Saray, Kongre Binası ve diğer hükümet binalarını ateşe verdiklerini o tepelerden izlediği söylenir. Bir devlet adamı için pek hoş bir seyir olmadığı muhakkak…***
Ahir hayatını Virginia’da geçiren Madison, 17 yıl Virginia Üniversitesi yönetiminde görev yaptı. 1826 yılında, ABD’nin üçüncü başkanı Thomas Jefferson‘ın ölümüyle boşalan üniversite rektörlüğüne James Madison seçildi ve Madison, 1836 yılında romatizma ve kalp yetmezliği nedeniyle ölene kadar bu görevde kaldı.
85 yaşında ölen James Madison, ABD’nin en genç kurucusu, en kısa boylu başkanı (163 cm.) ve aynı zamanda ölen son kurucusuydu.
Washington Post gazetesi yazarı George F. Will‘in 1981 yılında Madison hakkında yazdığı bir makaledeki ifadeleri, bugün adına da ibret verici mahiyettedir:

Eğer gerçekten kalemin kılıçtan daha güçlü, ve hatta daha muteber olduğuna inansaydık, ülkemizin başkentine devrim kılıcını kullanan askerin değil, kalemle en muktedir olan düşünce adamının adını verirdik. Başkentimizin adı Madison, D.C. olurdu.

Eğer ABD’nin başkentinin adı Madison, D.C. olsaydı, ya da bütün dünyada insanların ekseriyeti askerlere (güç/eylem) değil, düşünce adamlarına (düşünce/felsefe) itibar etselerdi, hiç şüphesiz dünya bugün olduğundan çok daha güzel bir yer olurdu.
Fakat yığınlar savaş kahramanlarına itibar etmeyi, onları hatırlamayı daha çok seviyorlar. Ancak yığınların kalem/kılıç ilişkisinin niteliğine vakıf olmamaları, kalemin kılıçtan daha güçlü olduğu gerçeğini değiştirmiyor. Devri dolan zorba rejimler, onları yıkan eylemler hayata geçmeden çok önce düşünce adamlarının kalemleriyle yerle bir oluyorlar. Ama güce itibar edenlerin bunu anlayabilmeleri mümkün değil.

* Philadelphia Toplantısı hakkında bugün bildiğimiz detayların çoğunu, yine aylar boyunca en ön masada sürekli not tutan James Madison’a borçluyuz.
** James Madison tarafından kaleme alınan Federalist 10 ve Federalist 51, pek çok uzmana göre Federalist Papers arasında en etkili olan iki makale. Madison, Federalist 10′da güçlü bir birliğin tesis edilmesi adına yapılması gerekenleri özetlerken, Federalist 51′de kuvvetlerin ayrılığı ilkesini irdeliyor.
*** Ancak kendi adıma, böyle bir tablonun kendisini kahraman bellememe herhangi bir engel teşkil etmediğini söyleyebilirim. İşin o kısmını ‘hata yapmaz’ ve ‘tartışılmaz’ diktatörlere iman edenler düşünsün.

¹ JM to William Cogswell, March 10, 1834, in Max Farrand, ed., The Records of the Federal Convention of 1787 (RFC), 4 vols. (New Haven, Conn., 1937), 3:533.
² ‘Of all the enemies to public liberty war, is, perhaps, the most to be dreaded…’ Political Observations, April 20, 1795, (Madison, IV, page 491)
³ ‘Perhaps it is a universal truth that the loss of liberty at home is to be charged against provisions against danger, real or pretended from abroad.’ Letter to Thomas Jefferson, May 13, 1798, (Madison, II, p.141)
⁴ ‘I believe there are more instances of the abridgement of the freedom of the people by gradual and silent encroachments of those in power than by violent and sudden usurpations.’ Speech in the Virginia Convention (June 16, 1788)
⁵ ‘A standing military force, with an overgrown Executive will not long be safe companions to liberty. The means of defence agst. foreign danger, have been always the instruments of tyranny at home.’ Constitutional Convention (June 29, 1787)

İnce bugün yayınlanan yazısında da ABD’nin siyasal yapısına ne kadar yabancı olduğunu, olayları ne kadar uzaktan takip ettiğini göstermiş oldu.

İnce yazısına, California eyaletinin Palm Springs şehrinde yaşayan bir ‘yüksek mimar’ okurunun gönderdiği mesajı alıntılayarak başlamış. ABD politikalarına ne kadar aşina olduğunu bilmediğim yüksek mimar, ABD Başkanı’nın Yüksek Mahkeme için yaptığı atamalar senatoda onaylanmadan önce, adayın geçmişte aldığı hukuki kararların ve yazdığı makalelerin incelendiğine, şahsen sorgulandığına ve hatta geçtiğimiz aylarda yaşandığı gibi, kimi zaman reddedildiğine yer vermiş.

İnce, (içinde hatalar olan) bu okur mesajından hareketle, fikir yürütmeye başlıyor ve daha vahim hatalar yapıyor. İnce’nin ifadeleri şöyle:

… düşünceleri ABD’nin kuruluş ideolojisiyle uyumlu mu, ABD ve anayasa aleyhine herhangi bir girişimde bulunmuş mu, ABD çıkarlarını savunmakta zaaf göstermiş mi, komünizme bulaşmış mı? Kongre bunların hepsini araştırıyor. İkna olduğu zaman atamayı onaylıyor.

İnce, yazısının geri kalan bölümlerinde de, ABD Yüksek Mahkeme hakim seçimi ile Türkiye’deki genel seçimleri karşılaştırarak başbakanlarımız için de benzeri bir sürecin geçerli olması gerektiği sonucuna varıyor.

İnce’nin çok partili dönemden pek hazzetmediği zaten malum. Ancak yazısında, tıpkı öncekilerde olduğu gibi, Türk siyaseti gözlüğüyle ABD politikalarını okumaya çalışmaktan doğan sorunlar var. ABD’deki Yüksek Mahkeme hakimi seçimi ile Türkiye Cumhuriyeti başbakanının seçimini karşılaştırması ise, siyaset bilimcilere saç-baş yolduracak cinsten.
Sayın İnce’nin yüksek mimar okuru A.K.’nın ifadeleri (en azından İnce’nin sütununda yayınladığı kadarıyla) konuyu doğru şekilde özetlemiyor.

Evet, ABD’de Yüksek Mahkeme hakim adayları (ve spesifik anlamda ideolojileri) kongrede gerek iktidar gerekse muhalefet tarafından dikkatlice inceleniyor. Ancak bunun nedeni, ortada tanımlanmış tek bir Amerikan ideolojisi olması değil. Tam tersine, Amerikan Anayasası‘nın farklı hukuk felsefeleri (jurisprudence) ve hukuki karar alma metodolojileri (judicial interpretation) ile farklı şekillerde yorumlanıyor olmasından kaynaklanıyor.

Amerikan toplumunda kürtaj (abortion), eşcinsellik (sodomy), idam cezası (capital punishment) ve azınlıkların desteklenmesi (affirmative action) gibi konularda farklı görüşler var. Cumhuriyetçiler ve Demokratlar bu gibi konularda farklı politikalar öngörüyorlar. ABD bir demokrasi olduğu için de, insanlar, doğru buldukları politikayı hangi parti destekliyorsa, o partiye oy veriyorlar.

Cumhuriyetçiler, Amerikan Anayasası’nı strict-constructionist, originalist ve textualist gibi isimlerle nitelendirilen, anayasanın yorumlanması konusunda daha az yeniliğe ve esnekliğe imkan tanıyan metodolojileri kullanan hakimlerin Yüksek Mahkeme’ye çıkmasını isterken, Demokratlar, karar alırken kanunun çıkarılmasındaki amacı dikkate alan yaklaşımlara (purposive approach) sahip olan ve değişen yorumlara olanak tanıyan ‘yaşayan anayasa’ (living constitution) anlayışına saygı gösteren hakimlerin göreve gelmesine gayret ediyorlar. Çünkü yaptıkları kanunların anayasaya uygun olup olmadığı konusunda içtihat oluşturacak kararlara o hakimler imza atacak. Bütün bunlardan hareketle, kongrede hakimlerin onaylanması öncesinde yaşanan tartışmalara sadece ve sadece parti ideolojisinin yön verdiği söylenebilir. Hatta kimi zaman aday hakkındaki değerlendirme sürecinin uzaması ya da adayın tamamen reddedilmesi konusunda ‘muhalefet partisi’ tarafından girişimlerde (filibuster) de bulunulduğu gözlenebilir. Kısacası, herşey, İnce’nin karşı çıktığı ‘partizanlık’ etrafında döner.

Özdemir İnce, bilerek ya da bilmeyerek, yine resmin sadece kendi görmek istediği kısmını yansıtıyor. Ancak ABD’de olaylar, İnce’nin ‘Hürriyet okurlarının inanmasını istediği’ şekilde cereyan etmiyor.

Başkan’ın herhangi bir adayı kongrenin onayına sunmasının ardından ülkede yaşanmaya başlanan tartışmalar, adayın ‘ABD çıkarlarını savunması’ ya da ‘ABD ideolojisiyle uyumu’ndan ziyade, ‘anayasayı nasıl yorumlayacağı’ ekseninde gerçekleşiyor. Evet, nihayetinde elbette hakimin ‘alacağı kararlar’ ya da ‘vereceği oy’ önemli. Ancak konuyu Türkiye’ye has ‘rejim elden gidiyor’ başlığı altında değerlendirmek mümkün değil. ABD’de bu daha çok ‘özgürlüklerimiz elden gitmesin’ şeklinde ifade bulur. Çünkü anayasa, özgürlüklerin bekçisidir, yasakların değil. İnce’nin yukarıda alıntılanan sözlerinde yer alan ‘ABD’ ifadelerinin yerine ‘Türkiye’ ifadeleri yazılırsa, konuları sadece lokal kaygılarla değerlendirdiği daha iyi anlaşılır.

Evet, bir aday, ABD anayasasına aykırı, özgürlükleri kısıtlamaya kalkan kararlar alacağını söylerse, doğal olarak kongre onayını alması epey zorlaşır. Ancak ABD’de bu türden şeyler çok nadir yaşanıyor. (En son, Ronald Reagan’ın 1987 yılında Robert Bork‘u aday göstermesiyle ciddi bir gerilim yaşanmıştı ve Bork seçilemedi.)

İnce’nin yüksek mimar okuyucusunun işaret ettiği durumdaki onaylanmayan hakim adayının ise, bu konuyla hiçbir ilgisi yok!

ABD Başkanı George W. Bush, Yüksek Mahkeme’de 24 yıldır görev yapan hakim Sandra Day O’Connor‘ın dönem sonunda emekli olmak istediğini açıklamasının ardından 2005 yılının Ekim ayında şirketler hukuku alanında uzmanlığı olan Harriet Miers‘ı aday gösterdi. Ancak Miers, alanında uzmanlık sahibi bir insan olmasına rağmen, daha önce hiç hakimlik yapmadığı gerekçesiyle adaylığına şüpheyle yaklaşıldı. Çünkü hakimlik yapmamış olduğu için yukarıda sözü edilen ihtilaflı konularda daha önce verilmiş kararları yoktu. Bu nedenle de, Cumhuriyetçiler, Miers’ın Yüksek Mahkeme’ye çıkması durumunda alacağı kararlardan ‘emin olamadılar’. Yüksek Mahkeme hakim atamalarının ülkenin en iyi hukuk fakültelerinde görev yapmış, ciddi hakimlik deneyimine sahip insanlar arasından yapılması (kanunen böyle bir zorunluluk olmasa da) bir içtihat haline geldiğinden, hem Cumhuriyetçi, hem de Demokrat politikacılardan itirazlar geldi. İtirazlar^la karşılaşan Miers, Başkan Bush’tan adaylığını geri çekmesini ‘bizzat kendisi’ istedi. Konunun bir diğer yanı, emekli olan Sandra Day O’Connor’ın Amerikan Yüksek Mahkemesi’nin ilk kadın hakimi olmasıydı. O’Connor’ın emekliliğinin ardından yeniden tamamen erkeklerden oluşan bir mahkeme yapısına geri dönmenin George W. Bush’a siyasi açıdan zarar vereceği düşüncesiyle de Miers’ın adaylığı tartışılıyordu. Yani Miers’ın adaylığına konu olan gelişmelerin, İnce’nin yazısında konu edilen rejim tartışmalarıyla ya da ABD’nin kuruluş ideolojisiyle hiçbir ilgisi yoktu.

Tekrar pahasına belirtmek gerekir ki, ABD’de Yüksek Mahkeme hakimlerinin seçimi konusunda tartışmalara asıl yön veren, yukarıda değindiğim ihtilaflı konularda hakimin alacağı tahmin edilen kararlar ve bu kararlara yönelik ‘partizan’ yaklaşımlardır. Örneğin Cumhuriyetçi başkanlar kürtaja, eşcinsellerin evlenmesine, idam cezasının kaldırılmasına sıcak bakmayan adayları kongrenin adayına sunarken, Demokratlar tersi yönde tavır alan hakimleri desteklerler.

Zaten demokratik rejimlerde, halkın oyu ile iktidara gelen siyasal partiler, uğrunda siyaset yaptıkları ideale hizmet eden yasaları çıkarır ve bu yasaları ‘hizmet etmesini istedikleri amaca uygun şekilde’ yorumlayan hakimlerin iş başında olmasını isterler.

Demokratik olmayan rejimlere hasret duyanlar ise, eksik bilgiler üzerine bina ettikleri yazılarla kendi kafalarındaki faşist ideolojileri kendi ülkelerinde hakim kılmaya çalışırlar. Ne demokrasi, ne de dünyanın yürürlükte olan en eski anayasasına sahip olan ülkesi hakkında pek bir fikirleri yoktur. Ama bu durum, bu konularda atıp tutmalarına engel teşkil etmez. Sadece kendileri gibi düşünenlerin mutlu olabilecekleri bir muz cumhuriyeti inşa etmeye ve özgür düşünenlere hayatı zindan etmeye çalışırlar. Kendi düşüncelerinin ‘azınlıkta dahi olsa iktidar olması gerektiğini’ konusunda utanmadan yazı yazarlar. Her zaman haklıdırlar. Hiçbir konuda ‘yanılmışım’ demeyi sevmezler. Ve hepsinden kötüsü, kendi tuhaf dünya görüşlerini başkalarına empoze etmeyi demokrasi zannederler.

Utanç vesilesi olan konular yapısal sorunlarla da sınırlı değildir. Cumhuriyetin ilanından sonra yaşanan kültür devriminin bu konuya da yansımaları yok değildir. ‘Gönüllü Tanıtım Misyonerleri’ arasında, sokaklarda başörtülü ya da geleneksel köylü kıyafetleriyle dolaşan kadınlarımızı gördüğünde, bu türden insanların ‘Cumhuriyet sürecinde hala azalmamış olmalarına’ hayıflananlar da az değildir. Zira bu kesime göre, Avrupalılar yöresel kıyafetlerden hazzetmemektedirler ve ancak onlar gibi giyindiğimiz takdirde bizi ‘kendileri gibi’ görecekler ve bizim Avrupalılaştığımıza kanaat getireceklerdir.
Eskiden TRT’de Cihan Ünal’lı TÜTAV (Türkiye’yi Tanıtma Vakfı) reklamları gösterilirdi. Bu reklamlarda, dünyanın çeşitli ülkelerinde kendilerine mikrofon uzatılan insanlara ‘Türkiye hakkında ne bildikleri’ sorulurdu. Yabancılardan alınan, ‘Bilemiyorum… Uzakta, Afganistan civarlarında bir yerde olmalı’ ya da ‘Hiç duymadım’ gibi yanıtlar karşısında topyekün bir millet olarak tek kanallı ekran karşısında kahrolunurdu. Gerçekten de çileden çıkılmayacak gibi değildi. Öyle ya, ‘bizi nasıl tanımazlar’ ya da ‘nasıl bu kadar yanlış tanırlar’dı!
Kendisine ‘Türkiye’ hakkında bir soru yöneltilen bir Batılının ‘ne yönde cevap vereceği’ konusu halkımız için hala önemini korur. Söz konusu Batılının kim olduğu, hangi eğitim düzeyinden geldiği, nasıl bir kariyere sahip olduğu gibi detayların da çok fazla önemi yoktur.
Bu durum artık halkımızın çok önemli bir kesiminde Pavlov’un köpeğinin tecrübe ettiği türden bir psikolojik şartlanma halini aldı. Zilin sesini duyduğunda, Pavlov’un köpeğinin ağzı sulanıyordu. Bizim tanıtım gönüllülerimiz ise, yabancı uyruklu birini görür görmez kendilerince bir ‘Türkiye’yi tanıtma hamlesi’ne girişiyor. (Gerçi yaptıkları kimi tuhaf şeylere bakınca, ‘Aslında hiçbir şey yapmasalar, Türkiye’ye daha çok hizmet etmiş olacaklar’ diyesi geliyor insanın ya neyse…)
Bu gibi his ve davranışların ardında ciddi bir aşağılık kompleksi yattığını söylemek mümkün. Başkalarını kendinden üstün gören bir kültür içinde yetişen insanlar, üstün gördükleri kişilerden doğal olarak saygı bekleyeceklerdir. Bu elbette ‘kendini önemli hissetme ihtiyacı’nı tatmin etmeye yönelik bir beklenti. Zaten tanıtım gönüllülerinin söz ve davranışlarına dikkat edilecek olursa, Türkiye’yi ‘dünya’dan ziyade, ‘Batı’ya tanıtma gayreti içerisinde oldukları net bir şekilde görülebilir. (Ülkemizde, ‘Avrupa görmüş’ olmak bile iltifat vesilesidir.)
Bütün bunlardan hareketle, güçlü devletlerde görülebilen ‘başka kültürlere ilgi göstermeme’ tavrının makul olduğu sonucuna varılamaz elbette. Örneğin bugün Amerikalıların büyük bir kısmının yabancı dil bilmemesi, öğrenme ihtiyacı duymaması, diğer milletlere karşı kayıtsız bir tavır içerisinde olması sıklıkla eleştiriliyor. Benzeri bir durum Osmanlı Devleti için de söz konusuydu. O dönemde, Anadolu’daki Rum, Yahudi ve Ermeniler, başka dilleri de öğreniyor, dış ticaretle iştigal ediyorlardı. Türkçe konuşan kesim ise, yabancı bir dil öğrenmeye gerek duymuyordu. Bu gibi durumlar, başkalarından alacağı bir şey olmadığına inanan, kendini beğenmiş bir tavrın sonucu.
İşin tuhaf yanı şu ki, bizi tanımadığını düşündüğümüz bu ülkeleri biz de ‘gerçekten’ tanıyor değiliz. Ama işin ‘daha da’ tuhaf olan yanı, aslında ‘kendimizi’ de tanımıyor oluşumuz. Avrupalıların bizi tanımalarından kastımız, aslında bizden ‘haberdar’ olmaları ve hakkımızdaki kanaatlerinin ‘olumlu’ olması. Bu sığ bakış açısı da, dünyaya ve hayata bakışımız konusunda epey fikir verebilir.
Kendimizi tanıtmaya çalıştığımız Batılı ülkelere bakışımız son derece yüzeysel ve ‘şekle dayalı’. Aslında tanımadığımız ülkelere, tanımadığımız kendi ülkemizi tanıtmaya çalışıyoruz. Onlara ‘bizi tanımadıkları için’ zaman zaman kızıyoruz. Ancak, bizden daha fakir olan ülkeleri tanıma konusunda hiçbir şey yapmadığımız için tuhaf bir ikiyüzlülük sergiliyoruz. Çünkü farklı kültürlerden birşeyler öğrenilebileceğine gerçekten inanmıyoruz. Bunun ne anlama geldiğini bile bilmiyoruz. Bu nedenle de, kendi içimizdeki azınlıklara (ve kimi zaman çoğunluklara) dahi işimize gelmediğinde saygı göstermiyoruz. Ancak bütün bunlar saygı beklememize engel olmuyor.
Bütün bu nedenlerden ötürü, ‘Türkiye’yi tanıtalım’ psikozu artık iyice can sıkmaya başladı.
Bırakalım bu işleri…
Türkiye’yi tanıtmayalım.
Ülkemizi gerçekten seviyorsak, ‘adam edelim’. Çamurlu sokaklarda yürüyen bizleriz, onlar değil. Kendi halkının kültürünü küçümseyen, yok etmek isteyen barbarlar da ‘bizim’ içimizde yaşıyor.
Bu ülke ‘bizler burada yaşadığımız için’ güzel bir yer olmayı hak ediyor, başkalarına beğendirerek kendimizi satmaya çalışalım diye değil.
Türkiye daha güzel bir yer olursa, biz istemesek de tanırlar. Tanımazlarsa bile – turizm şirketleri istisna edilecek olursa – bu neden bizim sorunumuz oluyor ki?
Öğrenmeyen insan kendi kaybeder. Bu öğretmeyenin değil, öğrenmeye ihtiyaç duymayanın eksikliğidir.
Biz ‘başkalarından neler öğrenmediğimize’ ve dolayısıyla ‘neler kaybettiğimize’ bakalım.

Barış Manço’nun Dört Kapı adlı şarkısının sözlerinde bu kültürün ciddi izlerine rastlamak mümkün:

DÖRT KAPI
Tuz ekmek hakkı bilerek
Sofra kurmasanda olur
Ilık bir tas çorba yeter
Rızkım buymuş der içerim
Kadir kıymet anlayana
Sandık açmasanda olur
Kırk yamalı hırka yeter
İdris biçmiş der giyerim
Bir çorbayla karnım doydu
Hırka bana yorgan oldu
Bir de kalem tutmayı öğret
Kırk yıl sana hizmet ederim
Bana bir harf öğret yeter
Kırk yıl sana hizmet ederim
Barış’ım uzaktan geldim
Dört kapı önünde durdum
Dört kapıdan geçemezsem
Geldiğim gibi giderim.

Bugün çoğumuz ‘Dört Kapı’ adlı şarkıda söz edilen hayat felsefesinden uzaklaşmış olsak da, en azından (düşünce temellerini artık tam olarak bilemediğimiz) bu ifadelere tam anlamıyla yabancı da sayılmayız. Ancak her yabancılaşmada olduğu gibi, burada da, özden kopuşla birlikte ortaya çıkan yüzeysellik ve bu yüzeyselliğin beraberinde getirdiği bir şekilcilik var.
Konu politika olduğunda, bu yansıma daha ilginç bir hal alıyor.
Bir yandan, kiralık bir evde oturduğu için ‘dürüst olma’ testini başarıyla geçtiği düşünülerek kendisine geçmişte oy verilen politikacılar varken, diğer yandan, ‘gereğinden fazla zengin olduğu’ düşüncesiyle diğer kimi siyasetçilerin ehliyetinden şüphe duyuluyor olması, maalesef ülkemizin gerçekleri arasında. Bir başka deyişle, bilinçaltımıza işlemiş olan ve bize çok malın haramsız olamayacağını fısıldayan ‘bir lokma bir hırka’ kültürü, yöneticilerin ideale yakın insanlar olmaları gerektiğini öngören totaliter reflekslerle birleştiğinde, ‘ülkesini fakirlikten kurtaracak, ancak fazla da zengin olmayacak’ bir siyasetçi tipi arayışı ortaya çıkıyor.
Bu durum, kavramların yerine oturmamış olması nedeniyle yaşadığımız pek çok zıtlıktan sadece biri. Zira, sınıfsız bir toplumda, yöneticiler sadece ve sadece görevlerini hakkıyla yerine getirmekle sorumludurlar. En büyük sorunlarından biri ‘geçim sıkıntısı’ olan bir toplum söz konusu olduğunda ise, (özellikle iş adamı kimliğiyle) bir servet kazanmış olmak akıllarda şüphe uyandırıyorken, kiralık evde oturuyor olmanın prim yapabiliyor olması, bazı fakir kişi ve ülkelerin neden hep fakir kalmaya mahkum olduklarına güzel bir örnek teşkil ediyor. Çünkü bu şartlar altında, ne insan-ı kamil olmak mümkün olabilir, ne de zenginleşmek.

A.B.’nin mağazada saklanmış olması, sonradan yapacaklarını önceden tasarlayarak, düşünerek, bilerek, isteyerek ve kasıtla, yani kısacası, ‘taammüden’ gerçekleştirdiğine delalet ediyor. İşe koyulduğunda da 1 değil, 3 (üç) mankenle ilişkiye girmesi ise, ülkemizde yaşanan hızlı değişimin insanlarımızı açgözlüleştirdiği şeklinde yorumlanabilir.
Ancak, yazının başında da belirttiğim gibi, bu gibi konuların analiziyle artık kimse ilgilenmiyor. Yakın çevremden birine olayı anlattığımda, “İyi ya işte, ne güzel, gidip de bir insana tecavüz etseydi daha mı iyi olurdu?” şeklinde bir yanıt aldım örneğin.
Hürriyet’in haberine göre, Almanya’da Der Spiegel ve Focus dergileri de Antalya’da yaşanan hadiseye yer vermişler. Herhalde Almanlar, Türklerin aksine bu tür haberlere hala şaşırıyorlar… (Geri kalmak ne kötü!)
İşin tuhaf yanı şu ki, A.B. 3 mankeni (cansız) yere serdikten (ve muhtemelen üzerinde bir de keyif sigarası içtikten) sonra mağazada uyuyakalınca yakayı ele vermiş. Mahkemede anlatır artık olayın detaylarını… Eskiden olsa kitap da yazabilirdi bu konuda, ama artık böyle şeyler sıradanlaştığı için pek şansı yok.
‘Uyuma sonucu yakalanma’ hadiseleri daha önce de yaşanmıştı. Bir hırsız, evin birine girip soluğu mutfakta almış, buzdolabını açıp karnını bir güzel doyurduktan sonra, (yediklerinin tesiriyle rehavet çökmüş olacak ki) uyuyakalmış ve bu nedenle de yakalanmıştı.
Hırsızlık ve haneye tecavüz gibi konulara sert cezalar uygulanması gerektiğini düşünmeme rağmen, bu olay benim için istisnalar adına önemli bir emsal teşkil eder. Zira, adamcağız belli ki mücevherat ya da elektronik eşya çalmak için değil, karnını doyurmak için girmiş eve. Bir noktadan sonra da, (Antalyalı A.B. gibi bu işte yeni olduğundan olacak) uyku, iş disiplinine galebe çalmış.
Ben hakim olsam da bu adamı karşıma getirseler, yemekleri güzel olan bir hapishanede kısa süreli bir misafirlik ayarlardım kendisine sadece.
Akşam gazetesi genel yayın yönetmeni ve yazarı Serdar Turgut ise, bir ‘araştırmacı gazetecilik’ örneği sergilediğini söyleyerek, yaşanan bir başka tuhaf olayı okurları ile paylaşıyor. Detayları oradan okuyun, çünkü ben onun kadar güzel anlatamam böyle şeyleri. Ancak, kendisiyle dalga geçmeyi bu kadar güzel başarabilen ikinci bir köşe yazarı yoktur zannediyorum ülkemizde. Bugünkü ‘fotoğraflı faaliyet raporu’ benim bildiğim kadarıyla Türk basınında bir ilk.
Bir 10 yıl kadar sonra belki tecavüz edilen cansız mankenlerin hiç haber değeri kalmayacak ülkemizde. Bu iş yaygınlaşmaya ve sıradanlaşmaya devam ederse, belki de gazetelerin sağlık köşelerinde ‘cansız mankenlerle korunmadan ilişkiye girilmemesi gerektiği’ üzerine yazılar okur, ‘Hala bu konuyu ciddiye almayan cahiller var demek ki bunları yazdıklarına göre’ der, akşamları da televizyon izler, öylece yaşar gideriz.

Modern Batı dünyasının, ‘tarihin sonu’na konuşlandırdığı kendi kimliğini, diğerlerinin özgüvenini ezecek biçimde dayatması ve modernitenin hakimiyet esaslı politikalarla şiddet kültürünü kanıksatması ve meşrulaştırması, her ne kadar akla ilk olarak Orta Doğu ve İslam alemini getirse de, gettolaşmanın Batı’dan farklı bir kültürel aidiyet hissi taşıyan diğer toplumlar için de geçerli olduğu hatırlanarak bu çerçeve daha da genişletilebilir elbette.
Mahçupyan’ın argümanlarına karşılık, Atilla Yayla, daha genel bir değerlendirmeyle demokrasinin bir ideoloji olmadığını belirterek, liberalizmin bireysel hak ve özgürlüklerin bir ifadesi olduğuna vurguda bulunuyor.
Bu polemik her ne kadar ilginç olsa da, tartışma yanlış bir düzlem üzerine oturuyor gibi. Zira, liberalizmin küresel zaferinin, bazıları tarafından ‘şeytanın cennetten kovulması ve mutlu dönemin başlaması’ olarak anlaşıldığı doğru. Ancak, buna neden olan, liberalizmin temel prensipleri değil, Batı’nın kültürel rölativiteden bihaber (eurocentric) algıları ve bu algıların (Mahçupyan’ın da belirttiği gibi) dayatmalarla ifade bulması. Küreselleşmenin ‘geri kalmış insanlara medeniyet götürme’ anlayışı, Batı’nın dışındaki kimi kesimlerde dahi hakim olması, ‘tarihin sonu’ paradigmasının ne denli müessir olduğunun bir göstergesi.
Güçler arasındaki ölçüsüz dengesizliğin medeniyetler arasındaki etkileşimi tek yönlü kılması ile Batı’nın tek taraflı bakışının birleşmesi ölçüsünde de bu durum olağanlaşıyor. Ancak modernitenin ve liberalizmin Batı’daki algı darlığı, demokrasiyi bir ideoloji olarak gören ve bireyi farklı bir şekilde tanımlayan yeni bir zihinsel açılımın sorgulanmasına engel teşkil etmiyor. (Hal-i hazırda belli bir mana ifade eden bir kelimeyi farklı bir şekilde yeniden tanımlamaya çalışmak da ayrıca eleştirilebilir.)
Diğer yandan, Sayın Yayla’nın, şu ana dek konuyu mümkün olduğunca küreselleşmeden uzak tutarak teoriye odaklanması son derece yerinde olsa da, liberal dünyanın mevcut problemler karşısında herhangi bir değer sistemi üretmeyip kayıtsız bir tutum sergilemesinin, liberallerin, yaşanmakta olan sürecin sonuçlarını da her zamanki gibi ‘optimum’ olarak yorumlayacakları yönünde bir intiba doğurmadığını söylemek de pek mümkün değil.
Kendisini liberal olarak tanımlamayan kesimin, sıklıkla üzerinde durduğu küresel problemleri liberalizme fatura etmekten ziyade, alternatif argümanlarını daha net bir şekilde ortaya koymaya ihtiyacı var. Mahçupyan, ‘modernite dışında’ olduğunu ifade ettiği yeni demokrasi anlayışını henüz yeterince izah etmiş değil. Bu noktada da, özellikle bireyi nasıl tanımladığı sorusu öne çıkıyor. Ancak liberal kesim de, kontrolsüz her geçişin acılara gebe olabileceğini ve bazı şeyler sırf öyle yaşandı diye sonuçlarının veri kabul edilemeyeceğini fark etmeli. Hepsinden önemlisi de, sadece Batılı fertlerin ‘birey’ olmadığını hatırlamalı.

Yukarıdaki sahneleri 1939 ağır sıklet boks şampiyonu James J. Braddock’ın hayatını konu edinen “Cinderella Man” adlı filmde izledim.
Yaşanan, aslında son derece tipik bir değer bildirimi. İnsan, özellikle küçük yaşlarda, iyi ya da kötü olarak değerlendirilebilecek pek çok tohumun filizlenmesine müsait bir yapıya sahip. Kişinin o yıllarda edindiği değerler sistemi, hayatı boyunca dünyaya nasıl bakacağı konusunda ve içindeki olumlu ve olumsuz potansiyellerin açığa çıkmasında son derece belirleyici olmakta. Bu nedenle, içinde yetiştiği kültürün değerler sisteminin, bir insanın hayatının her noktasında etkili olabileceği bir gerçek.
İlk bakışta, hemen her kültürün hırsızlık gibi bir konuyu olumsuz algıladığı ve bu nedenle hırsızlığın üstün tutulan bir değer olmadığı düşünülebilir. Ancak bu tür konular üzerinde genellikle birden fazla faktörün etkisi vardır. Dahası, olumsuzluklar karşısında takınılan tavır da en az olumsuzu olumsuz bilmek kadar önemli olabilir.
James Braddock’ın oğlunun davranışına reaksiyon gösterme adına takındığı (ve takınmadığı) tavırlara gelince:
“Oğlum sen ne yaptın? Ya biri görseydi” gibi bir tavır, herşeyden önce, etik merkezli değil. Yani yapılan işin etik olarak ne denli kabul edilebilir olduğu konusuna odaklanmıyor. Daha çok, kendilerini başkalarının bakışlarında tanımlayan, toplum merkezli bir zihniyetin mahsulü. Böyle bir tavır, hırsızlığın ‘yakalanmamak kaydıyla’ daha meşru olabileceği gibi bir ima dahi içeriyor.
Baba, çalınan salamı alıp kasaba götürseydi, bu davranışıyla çocuğuna hatalarının doğuracağı istenmeyen sonuçları ‘bir başkasının’ yüklenebileceği gibi çarpık bir anlayışı da öğütlüyor olacaktı. Bunun da, sorumluluk duygusundan uzak ve her hata yaptığında etrafında bir kollayıcı arayan, yaptığı hatanın arkasında durup, “Evet, bunun sorumlusu benim” diyemeyen bir insan tipini sonuç verebilmesi fazlasıyla mümkün.
Bunlar önemsiz detaylar gibi görünebilir. Ama zihniyet sorunu her zaman her yerde kendini gösterir. Alanında yeterli birikime sahip olmayıp, suçu ‘sadece’ eğitim sistemine atanlar; kabul edilemez hatalar yapan, ancak bin dereden su getirme pahasına “Evet, ben bir hata yaptım ve bunun sorumluluğu bana aittir” demekten kaçınan (kimi uzman geçinen) sözde meslek sahipleri; “Acaba çalıştığım iş yerine benim katma değerim nedir? Ben ne kadar üretiyorum?” sorusunu aklına getirmeyip, daha fazla tüketebileceği bir gelir seviyesine sahip olmadığı için devletin sosyoekonomik politikalarını eleştirenler; gerektiğinde istifa etmemekte direnen yöneticiler, hep bu zihniyetin esirleri.

İnsanın kendi kalitesini tükettiklerinin imajıyla tanımlaması esasına dayanan bu tür davranışlar, çeşitli komplekslerden besleniyor. Benim ilgimi çeken (ve bu konuyu hatırlamama neden olan) şey, Yeni Aktüel dergisinden Selin Özavcı ve Alper Bahçekapılı’nın, Duman ve Baba Zula gruplarının üyeleriyle birlikte Orhan Gencebay’la gerçekleştirdiği 6 sayfalık bir söyleşi oldu. Söyleşi esnasında çekilen fotoğraflardan birinin altındaki ifade aynen şöyle: ‘Orhan Baba’nın engin müzik bilgisini ortaya koyan sohbet esnasında masanın etrafındaki herkes pür dikkat kesildi. Kimse Baba’ya saygıda kusur etmedi.’
Ben de orada olsam, Milli Eğitim’in ve TRT’nin yıllarca dikte ettiği anlayışı hiçe sayar, Baba’ya saygıda kusur etmezdim.
Herkes müzik dinleyebilir. Ama herkes dinlediğine mana veremez. Ancak bir insan, albümlerini dinlememiş de olsa, bu 6 sayfalık söyleşiyi okuyarak Orhan Gencebay’ın gerçek bir sanatçı hassasiyetine sahip olduğunu anlayabilir. Elbette eserlerini hiçe saymıyorum. Aksine, müzikten ne ‘anladığını’ bu denli net bir şekilde ifade edebilmek her babayiğidin harcı değildir demek istiyorum.
Nirvana ve Kurt Cobain ile ilgili düşünceleri sorulduğunda Orhan Gencebay şunları söylemiş: ‘Müziği ilgimi çekti çünkü farklı bir yanı vardı. Hem isyan, hem hüzün taşıyordu. Beste yapısı, vurguları farklıydı.’
Duman ve Baba Zula’nın yaptığı müzik hakkındaki düşünceleri de şöyle Gencebay’ın:

‘Duman’ın da Baba Zula’nın da kendine has bir tarzı var. Halk müziğinden de esinlenerek besteler yapıyorlar. Ben bu çalışmaların çokluğundan yana olduğumu her zaman söylerim. Eğer bu tip çalışmalar olmazsa her zaman belli tabuların içinde sıkışıp kalırız. Artık bu tabuları aşmaya başladık. Bana göre bize en büyük zararı TRT ve onun katı kuralları vermiştir. Maalesef TRT ve çevresinin bu tip araştırmalara, çalışmalara hiçbir katkısı yok.’

Gencebay’ın bu sözleri, Nirvana hakkındaki yorumları ile beraber değerlendirildiğinde son derece makul bir tablo çıkıyor ortaya.
Bir insanın alanında ‘Baba’ olabilmesi için, icra ettiği işi hakkıyla anlamış olması şart. Konu müzik olduğunda da; ritimle, melodiyle, soundla farklı duyguların ifadesi, etkileşimin de işin içine girmesiyle bu ifadenin zenginleşmesi ve evrensellik kazanması söz konusu. Bu noktada deneyselliği bütünüyle kucaklıyor Orhan Gencebay. Dahası, dinlediğini hissedebiliyor. Sözgelimi, Nirvana şarkılarındaki hüznü ve acıyı görebiliyor. Ya da değişmesi ya da gelişmesi imkansızlaşan halk türküleri ya da Türk sanat müziğinin aksine, bütün bunlardan olduğu kadar Seattle’dan da beslenen ve yaptığı müziği evrensel kılan Duman’ı destekleyebiliyor.
Müzik, psikoepistemolojisi henüz çözülememiş olan bir sanat dalı. Duyduğumuz kimi ritimlerin ve melodilerin nasıl olup da halet-i ruhiyemize tesir ettiği henüz açıklanabilmiş değil. Ve her sanat dalında olduğu gibi, müzik için de mutlak kurallar, kalıplar dikte etmek mümkün değil.
Müzik türlerini ısrarla sınıflandırmak isteyen, kendince tasnif ettikleri içinden kimilerini aklınca yasaklayan zorba TRT zihniyeti, Orhan Gencebay’ın düşüncelerini duyduğunda bir şey anlayabilir mi acaba?

Sitenin ilgi alanına giren konular herkesin malumu, ama istatistiklere göz atmak ara sıra ilginç şeylerin farkına varmamı da sağlamıyor değil… Örneğin, bundan yaklaşık 4 ay kadar önce Akşam gazetesinde yayınlanan ve dünyada bilinen yedi penis ameliyatı yönteminin beşinin Türk doktorlar tarafından keşfedildiğini bildiren bir haberi alıntılamıştım. Bu konu, ‘Türkiye’nin sosyal, politik ve ekonomik sorunları’nın bir parça dışında da olsa, 5/7 gibi bir oranın azımsanamayacağı da bir gerçek! Ben de zaten bu şaşırtıcı gerçek karşısında söz konusu alıntıya ‘Ekonomi ve Politikada kaybeden…’ başlığını uygun görmüştüm.

Bugüne kadar bu sitede yayınlanan onbinlerce cümleye karşılık iki cümlelik bir alıntıyı ben de zaten unutmak üzereydim, ama söz konusu alıntının Google cache’sine girmesinin ardından, gün geçmedi ki istatistiklerde Google’dan ‘penis uzatma’, ‘penis kalınlaştırma’, ‘penis ameliyatı’ gibi anahtar kelimeleri arayarak Derin Sular’a gelen insanlara rastlamayayım. (Çok daha ilginç örnekler de var, ama Derin Sular’ın bir aile sitesi olduğunu ve öyle kalmasının da iyi olacağını düşündüğüm için daha fazla detay veremiyorum.)

Elbette bir insanın her konuda olabileceği gibi bu tür konularda da tıbbi desteğe ihtiyacı olabilir. Bu yönüyle bu konu gayet doğal ve üzerinde durmaya dahi değmeyecek bir şey olarak görülebilir. Ama tıbbi hiçbir problemi olmayan insanların da psikolojik nedenlerle her geçen gün bıçak altına yatmaya daha fazla hazır hale geldikleri de bir gerçek. Onbinlerce cümlenin yanında sadece iki cümlenin böyle bir taleple karşılaşıyor olması da bunun bir kanıtı.

Bu durum benim aklıma Ayn Rand‘in The Fountainhead adlı romanındaki Gail Wynand karakteri geliyor ister istemez.

Gail Wynand, son derece ciddi seviyede yetenekli bir insan ve hayata bakışını yönetme/yönetilme kavramları etrafında şekillendirmiş bir kişilik. Wynand, küçük yaşta bir işçi olarak adım attığı gazeteyi bir gün satın alır, ve yıllar süren mücadelesinin ardından da Amerika çapında tabloid gazeteler yayınlayan bir medya patronu olur. Wynand, gazetelerinde kendi kişisel felsefesinin tamamen tersi yönünde yayın yapmakta ve ‘sıradan’ gördüğü yığınları hedeflemektedir.

Yukarıdaki konunun bana Wynand’ı hatırlattığını söylediğim iki olay yer alıyor romanda.

Wynand, çalıştığı Banner adlı gazeteyi satın almasının hemen ardından gazetenin ana sayfasına yan yana iki olay taşır. Biri imkansızlıklar içinde çok önemli bir icat üzerinde çalışan genç bir bilim adamının, diğeri ise idam edilmiş bir katilin gayrimeşru çocuğuna hamile olan parasız bir genç kızın hikayesidir. Gazete okurlarını zor durumdaki bu iki kişiye yardım etmeye çağırmaktadır. Okurların hamile genç kız için 1077 dolar, genç bilimadamı için ise sadece 9 dolar bağışta bulunmalarının ardından Wynand çalışanlarını toplantıya çağırır ve sorar: “Anlamayan var mı?”

Sessizlik üzerine şunları söyler: “Artık Banner‘ın nasıl bir gazete olacağını hepiniz biliyorsunuz.”

Wynand’ın yaptığı onca şey arasında unutmadığım bir diğer şey daha var bu konu ile ilgili.

Wynand bir gün gazetenin bir okuru olduğunu söylediği sıradan bir adama bütün gazeteyi dolaştırır ve her çalışanını tek tek onunla tanıştırır. Ardından düzenlediği toplantıda da çalışanlarına o adamı unutmamalarını, yazı yazarken ve gazeteyi hazırlarken hep o adamı düşünmelerini, ne zaman bir konuda tereddütleri olsa o adamı hatırlamalarını ve ona göre tavır almalarını ister. Gazete çalışanlarının cevaben daha yeni görüşmüş olmalarına rağmen söz konusu kişiyi pek hatırlayamadıklarını, kendisini tekrar görmelerinin iyi olabileceğini çünkü onun son derece sıradan biri olduğunu söylemeleri üzerine Wynand şu cevabı verir: “Zaten söylemek istediğim şey de bu!”

Günümüz Türkiyesinin tabloid gazeteleri ve tuhaf şeylere inandırılıp farklı değerler edindirilen insanları bana bunları hatırlattı.

Amerika kıtasının yerli halklarını avcılıkla geçinen ve sağda solda amaçsızca gezinen ilkel insanlar olarak lanse etmek isteyen ve böylelikle, yapılan inanılmaz katliamları mazur göstermeye ve Kolomb’u yüceltmeye çalışanlar bu konuda yapılan ciddi çalışmalarla her gün biraz daha köşeye sıkışıyorlar.
Örneğin, bugün Illinois eyaletinin sınırları içinde yer alan ve bundan yaklaşık 2000 yıl önce 40.000 civarında nüfusa sahip olduğu tahmin edilen Cahokia adlı şehrin, o zamanlar orta batıdan Florida’ya, Rocky dağlarından kuzeydoğu Amerika’ya uzanan ticaret yollarının bir durağı olduğu bugün itibariyle tarihi bir gerçek olarak karşımızda duruyor. Kolomb ise, özellikle bugün itibariyle artık pek de adından saygıyla söz edilen bir adam değil.
Amerika Birleşik Devletleri dışındaki ülkelerde Kolomb Gününü kutlamaktaki anlamsızlık da fark edildi ve artık söz konusu gün artık Yerli Halklar Günü olarak kutlanmaya başlandı. (ABD’de dahi – federal bazda olmasa da – kimi yörelerde benzeri uygulamalara başlandı.)
Vermont Üniversitesi’nde sosyoloji profesörü olan James W. Loewen, Kolomb’un Karayip adalarına çıktığı 1492 yılı ve sonrası hakkında en kapsamlı araştırmaları yapan bilim adamlarından biri. Loewen, ABD’de okutulan tarih dersi kitaplarını uzun süren bir çalışma sonucunda didik didik edip her birinde söylenen yüzlerce yalanı çürüttü. Loewen’ın bu çalışmasını yayınladığı kitabı ‘Lies My Teacher Told Me‘ (Öğretmenimin Bana Söylediği Yalanlar) ABD’de bestseller oldu.
Loewen son derece ilginç bir kişilik. Söz konusu kitabının başarısının ardından ABD’de ne kadar tarihi olduğu iddia edilen anıt varsa hepsi hakkında araştırmalar yapıp, bu anıtlarda koca koca taşlara yazılmış olan ancak gerçeği yansıtmayan ifadeleri ve hikayeleri konu ettiği ikinci bir kitap da yayınladı.
Loewen gibi, popüler tarihin yalan söylediğini bilen insanlar artık ABD’de bile hiç de az değil. Kolomb’u yüceltenler ise, yerli halkın yaşamasının hiç de önemli olmadığını, onların zaten Amerika kıtasında hiçbir ilerleme kaydedemediklerini, halbuki Kolomb sayesinde Batı Medeniyetinin ABD bünyesinde çok daha büyük bir ilerlemeye sahne olduğunu iddia ediyorlar.
Bütün bunlar aslında Avrupalıların ‘eurocentrism‘ olarak adlandırılan, herşeyi kendi merkezlerinden değerlendirme eğilimlerinin bir sonucu. Bu yaklaşım son derece subjektif olduğundan sıklıkla eleştiriliyor. Ancak bu son derece yanlış bir tavır olsa bile, ABD’li çocuklara Kolomb konusundaki gerçeklerin çarpıtılarak öğretiliyor olması en azından ‘anlaşılabilir’ politik nedenlere dayanıyor. Peki ya bizim ders kitaplarımız neden çocuklarımıza Kolomb’un Amerika’yı ‘keşfettiğini’ söylüyor? Bizim köşe yazarlarımız neden milyonlarca insanın katlinden sorumlu böyle bir gaspçının adı istila ettiği kıtaya verilmedi diye üzülüyor?

Bu türden yaklaşımlar, katılmadığı fikirlerin savunulduğu kitapların varlığından bile rahatsız olan ve öfkesini ölçüsüz davranışlar sergileyerek ifade etmeye kalkan bir zihniyeti de olağanlaştırıyor. Örneğin geçtiğimiz günlerde bir kaymakam da Orhan Pamuk kitaplarını toplattırıp yaktırmaya kalkmıştı.
Konu bu açıdan değerlendirildiğinde, Hitler’den duyulan rahatsızlığın boyutu da değişiyor. Mesela Doğan Hızlan, “Gerek Kavgam’ı, gerek Çöküş’ü bir arada değerlendirenler, sanırım o kitabı okumak istemeyeceklerdir” diyor. Bu yaklaşımda çok açık bir paradoks var. Çünkü Kavgam ve Çöküş’ü bir arada değerlendirebilmek için değerlendirmeyi yapacak kişinin Kavgam’ı ‘da’ okumuş olması gerekir. Hızlan, her ne kadar yazısının sonunda bir karşılaştırma önermiş ve “Özgürlüğü savunan, çağdaş bir insanın bir daha Kavgam’ın sayfalarını açmayacagına inanıyorum” demiş olsa da, bir kitabın sayfalarını açmamak – bu kitap Kavgam bile olsa – sadece okumayanı kitaptan edineceği bilgi ve izlenimlerden mahrum etmekten başka bir işe yaramaz. Çünkü kitaplar sadece tek yönlü bilgilendirme amacıyla değil, aynı zamanda farklı bakış açılarını değerlendirmek için de okunurlar. Bu açıdan Kavgam ve benzeri kitaplar, savundukları düşüncenin yandaşlarını olduğu kadar karşıtlarını da ilgilendiren kitaplardır.
Kavgam’ın nefret uyandırıcı olması ya da şiddet çağrısında bulunması da bu noktada önemli değil. Zira bütün bunlar Kavgam’ın Nazi Almanyasını değerlendirebilme adına birincil derecede önemli bir kaynak olduğu gerçeğini ortadan kaldırmıyor.