Ne mutlu ki, son bir sene zarfında geçen yıl bugün yapmayı düşündüğümü söylediğim şeylerin epey bir kısmını gerçekleştirebilmişim:

Mesela Kitap ve Medya bölümlerindeki yazıları artık yorumlamaya başlayacağımı, sonra da bunları .pdf formatında fasikül fasikül yayınlayacağımı söylemişim. Kısa bir süreden beri ilgili alıntıları (referans bilgi olması düşüncesiyle yayına aldıklarım haricinde) ekseriyetle yorumlamadan yayına almıyorum. Ama .pdf işine daha var gibi…

Felsefe sayfalarını hala tamamlayadım. Ama en azından üç sayfadan ikisi bitti ve yayında.

Bibliyografi bölümündeki kitapların bir kısmına açıklayıcı yorum ekledim. Ama duyurduğum gibi ayrı bir sayfada değil, hemen ilgili kitabın yanında yer alıyor yorumlar – ki böylesi herhalde daha kullanışlı.

Yazı Dizileri ile ilgili olarak, (1) Endoktrinasyon yazı dizisini bitireceğimi, (2) Demokratlık-Liberalizm İlişkisi‘ni konu alan yeni bir dizi yazacağımı ve (3) Demokrasi ve Laiklik yazı dizilerinin içeriklerini güçlendireceğimi söylemişim. An itibariyle Endoktrinasyon yazı dizisini bitirmenin de ötesine geçirip, çok daha geniş bir şekilde kitap olarak yayına hazırlamakla meşgulüm. Plananan çıkış tarihi: 15 Nisan. Demokratlık-Liberalizm İlişkisi başlıklı yazı dizisi çoktan bitti ve yayına girdi. Ama diğer iki yazı dizisine henüz eğilemedim. Ama Zihniyet başlıklı, dört yazıdan oluşan yeni bir yazı dizisi de çok yakında yayına girecek.

Ne Dediler başlıklı sayfa yayına girdi.

Okuduğunu Anlama Kılavuzu ile uğraşmayı listeme bile alamadım. Ama Linkler sayfasına bu konu ile ilgili bir başlık açıp üç link ekledim.

Bunlar geçen sene yapmayı planladığım şeylerdi. Bunlar haricinde, sitenin kısa bir süre önce Movable Type’tan Wordpress’e geçmesi ve yazılımıyla birlikte tasarımını ve daha görünen/görünmeyen pek çok şeyini de değiştirmesi ile v.2′e geçmiş olduğunu da belirtmek lazım.

Peki önümüzdeki sene için planlar nedir diye sorulacak olursa, açıkçası ben de henüz bilmiyorum. Yukarıda sözü edilen yarım kalmış işleri ve tabii birkaç tane de sene içerisinde aklıma esecek bir iki şeyi hayata geçirebilirsem ne mutlu…

(Snapshot için Enes Reyhan’a teşekkürler.)

Bazı İstatistikler:

16 Şubat 2010 itibariyle,
Twitter takipçisi sayısı: 134
Friendfeed takipçisi sayısı: 125
Facebook grubu üye sayısı: 202

Son 7 gün içerisinde siteyi,
- en az 7 kere ziyaret eden kişi sayısı: 388
- en az 15 kere ziyaret eden kişi sayısı: 284
- en az 26 kere ziyaret eden kişi sayısı: 210
- en az 51 kere ziyaret eden kişi sayısı: 148
- en az 101 kere ziyaret eden kişi sayısı: 86
- en az 201 kere ziyaret eden fanatik sayısı: 43

Türk eğitim sisteminin “Anadolu” kelimesinin etimolojisi hakkında öğrencilere nasıl bir yalan söylediğini anlatıyor.

Aslına bakılırsa Nuray Mert’in durumu çok da anlaşılması zor nedenlere dayanmıyor. Mert, iyi niyetli olmasına rağmen “ortayı bulma” kaygısı güderek objektif olabileceğini düşünen bir yazar. Yani “Zamanında bunlara yapılanlara karşı çıkıyordum, şimdi aynısını onlar yapmaya kalkarlarsa onlara da karşı çıkarım” şeklinde özetlenebilecek bir tavır. Her daim güce sahip olmayanın yanında durma kaygısından ileri gelen tipik bir sol refleks de denebilir buna.

Ancak an itibariyle içinde bulunduğumuz durumun 28 Şubat’ın tersine çevrilmiş hali olduğunu iddia edebilmek epey zor. Zira günümüzde yaşanmakta olan şey, güçlünün güçsüzü ezmesi değil, iki güç arasında yaşanan bir muktedir olma kavgasıdır. Bu gücün bir tarafında silahsız ve halkın önemli bir kısmını temsil eden bir grup varken, diğer tarafında ise kimlerden ibaret olduğunu bile çok az kişinin bildiği silahlı bir yarı resmi çete var.

Dahası, mücadele halinde olan iki tarafa da mesafeli durmak ile doğru ve yanlış arasında durmak da aynı şey değildir. Yani insanın ortada durarak ya da çekimser kalarak adaletten uzaklaştığı durumlar da az değildir.

The Second Republicanists do not accept the Republic that was established by Atatürk and for which many martyrs were given. They suggest that Atatürk founded this Republic by force and that his principles should be rethought and, if necessary, abandoned. They desire a more libertarian Republic. For instance, they argue that university students should be free to wear everything they want, including the türban. They do not recognize Turks, either. They call all of us “people of Turkey” (Türkiyeli), not Turks. (p. 149)

Altınay, subay-öğretmenin yukarıdaki sözlerini aktardıktan sonra, bu cümlelerin İkinci Cumhuriyetçilerin düşüncelerini aslında gayet iyi bir şekilde özetlediğini de belirtmiş. Gerçi subay-öğretmen daha sonra bu düşüncelerin çok tehlikeli olduğunu ve dış güçlerden kaynaklandığını falan da söylemiş ama biz bunları bir kenara bırakıp kendi işimize bakalım:

Subay-öğretmenin İkinci Cumhuriyetçilere atfettiği (ve Altınay’ın isabet derecesini onayladığı) başlıca özellikleri biraz açarak maddeler halinde şu şekilde sıralamak mümkün:

1. İkinci Cumhuriyetçilerin Türkiye’de hakim olan ve “Atatürk Cumhuriyeti” olarak da nitelendirilen mevcut siyasi rejime karşı kimi itirazları vardır.

2. İkinci Cumhuriyetçiler Kemal Atatürk’ün Cumhuriyet’i güç ve dayatma yoluyla kurmuş ve idare etmiş olduğunu söylemektedirler.

3. İkinci Cumhuriyetçilere göre Atatürk’ün prensipleri üzerinde yeniden kafa yorulmalı ve şayet gerekirse bu düşünceler artık terk edilmelidir.

4. İkinci Cumhuriyetçiler, Atatürk Cumhuriyeti’ndense, daha liberteryen bir işleyişi öngören ikinci bir cumhuriyeti daha tercih edilir bulmaktadırlar.

5. Daha liberteryen olması istenen bu İkinci Cumhuriyette, devletin insanların kimlik, tercih ve davranışları üzerinde tahakküm kurma lüksü olmayacak, sözgelimi üniversiteli öğrenciler “türban” da dahil olmak üzere istedikleri kıyafetle okula gidebilme özgürlüklerini kullanabileceklerdir.

6. İkinci Cumhuriyetçiler Türklüğü anlamlı bir kimlik olarak görmemekte, daha teritoryal bir manadan yola çıkan Türkiyeli (ya da Anadolulu) ifadesinin ülkemizde yaşayan insanların durumunu daha iyi bir şekilde yansıttığını düşünmektedirler.

Bu maddeler elbette çoğaltılabilir. Ama bu kadarı bile İkinci Cumhuriyetçilerin temel kaygı ve taleplerini anlayabilmek için yeterli. Yani, söz konusu subay-öğretmen, düşüncelerinde olmasa da saptamalarındaki isabet nedeniyle teşekkürü hak ediyor.

1. Movable Type’tan Wordpress’e geçtim.

2. Haliyle sitedeki bütün sayfa ve kategorilerin adresleri değişti. Yani şayet geçmişte derinsular.com’un herhangi bir sayfasına sitenizden, ekşisözlük’ten ya da kimbilir nerelerden link verdiyseniz, güncelleme yapmamanız durumunda o linkleri takip edenler “Sayfa Bulunamadı” uyarısı ile karşılaşacaklar.

3. Yine aynı çerçevede sitenin RSS adresi de değişti. Yeni RSS adreslerini ilgili sayfadan alabilirsiniz. (Bu arada, artık nihayet Yorumlar için de RSS imkanı var.)

4. Top Secret kategorilerini Alt Beyin altına aldım. Şifreyi de kaldırdım. (Tabii bu aşamada kimi yazıları da sistemden kaldırdım. O kadar da değil yani!) Bir başka deyişle, şifresi olmayan okuyucular için 200′e yakın yeni yazı var artık Alt Beyin bölümünde. (RSS’ten hasret gideren şahıs, nasıl, hoşuna gitti mi? İsmini hatırlamıyorum ama özrünü kabul ediyorum. Water under the bridge.)

5. Önceden ana sayfada yer alan Son Dakika ya da Son Yazılar gibi bölümler artık yok. Zira artık herşey anında ana sayfada yer alacak – tıpkı çok eskiden olduğu gibi. Yani Kitap ve Medya bölümündeki güncellemeleri görmek için o sayfalara bakmaya da gerek kalmadı. Çünkü siteye yeni bir şey girilmişse, zaten ana sayfadan girilecek. Dolayısıyla da, “Yeni Yazı: …” şeklindeki duyurulara da gerek kalmayacak. Bu durum da tabii Top Secret ayarındaki yazılardan Ansiklopedi girdilerine dek herşeyin ana sayfada kendine yer bulacağı ve sitenin ilk zamanlardaki renkli havasına geri döneceği anlamına da geliyor. (Bu şartlar altında ziyaretçi sayısı da ister istemez artacağından, yine onunla bununla uğraşmak zorunda kalmayacağımı umuyorum.)

6. Linkler sayfası yenilendi. O kısma düzenli olarak takip etmeye çalıştığım podcastlerin bir listesini ekledim. Bir de tabii Kadro dergisinin linkini. (Siz de ekleyin diye söylüyorum! Derginin sitesinden bu işin arkasındaki kişiyi henüz anons etmemişler, ama içimden bir ses yabancı biri değil diyor!)

7. Export/Import sürecinde bütün etiketler kayboldu. Mart ayından itibaren bu işe vakit ayırabileceğimi zannediyorum. Ardından oluşacak uzun listeyi yine eskiden olduğu gibi müstakil bir “Konu ve Şahıs İndeksi” sayfasında yayınlamayı düşünüyorum.

8. Import esnasında paragraflar arasındaki marjlar da sıfıra inmiş – çünkü paragraf kodları aktarılmamış. Bu konudaki düzenleme de yine herhalde Mart ayı gibi olur.

9. Artık tarihler de nihayet Türkçe. Bu konuyu bir aralar kafasına takmış olan bazı “Türkçe dostları” artık rahat edebilirler.

10. Her büyük güncellemeden sonra olduğu gibi, sitenin sağında solunda önemli ya da önemsiz tuhaflıklarla karşılaşırsanız haber vermenizi rica ediyorum. Görsel tuhaflıklardan, teknik aksaklıklara dek herşey için geçerli bu. (Kontak kurarken lütfen internet gezgininizi -IE, Firefox, Safari vs.- de belirtin.) Problemli sayfalar haricinde “eksiklikler” fark ederseniz de lütfn hatırlatın. Mesela Yorum Kuralları sayfasını son anda hatırlayıp formun altına ekledim.

11. Hayırlı olsun.

“Kolombiyalılar; silahlar bize bağımsızlık verdi, kanunlar ise bize özgürlük verecek.”

Özgürlüklerin teminat altına alınmasını öncelikle kanunlar ile mümkün kılmayı öngören anlayışın bir parça problemli olduğuna daha önce değinmiştim. Ama bu yaklaşımın dahi herşeyi silahla çözmek isteyen zihniyetin çok ilerisinde olduğu aşikar. Santander’in sözü nerede, “Silahlar bize bağımsızlık verdi, şimdi de iç düşmanlardan kurtulmamızı sağlayacaklar” zanneden anlayış nerede…

DemocracyNow’ın yayın politikasının Amerikan soluna karşılık geldiği, bunun da bir yandan düşünce ve ifade özgürlüğü, diğer yandan da ekonomi üzerinde devlet kontrolü ve sosyal güvenlik gibi konular lehinde bir duruş anlamına geldiği söylenebilir.
“DemocracyNow War and Peace Report” adlı yayını, her gün düzenli olarak güncellenen DemocracyNow.org adresinden mp3 formatında indirmek, hatta net bir şekilde videosundan izlemek de mümkün. Ben iTunes üzerinden iPod cihazıma indirerek sadece sesli olarak dinlemeyi tercih ediyorum – programın formatı buna uygun.
Yakın dönemde dinlediğim DemocracyNow programlarından şu an itibariyle özellikle iki tanesinin zihnimde yer ettiğini söyleyebilirim. Bu programlardan birincisi, 31 Temmuz 2009 tarihinde yayınlanan ve medyada “Amerikan Talibanı” olarak tanıtılan Hamza/John Walker Lindh ile ilgiliydi. John’ın tutuklanma ve yargılanma süreci hakkında ana akım medyada yer verilmeyen pek çok detaya değinen programı dinleyip de, bilgi sahibi olduğumuzu zannettiğimiz pek çok konu hakkında zihnimizde aslında yüzeysel ve daha da kötüsü çarpık telkin kırıntılarından başka pek bir şey bulunmadığını düşünmemek pek mümkün değil gibi. (Programda, ABD’li country müziği sanatçısı Steve Earle‘ün John için yazdığı John Walker’s Blues adlı şarkıdan kesitler de çalındı. Earle şarkının nakaratlarına eklediği kelime-i şehadete dilini pek döndürememiş, ama şarkı bu haliyle de yeterince ilginç.)
Zihnimde yer eden diğer DemocracyNow yayını ise, 17 Ağustos 2009 tarihli, İsrail konulu olan programdı. Programda, Gazze saldırısı sırasında bir grup İsrail askerinin megafonla insanları evlerinden dışarı çağırmış, sonra da ellerinde beyaz bayraklarla gelen insanlar arasından (içlerinde çocukların da bulunduğu) 11 kişiyi rastgele öldürmüş oldukları olay konu ediliyordu. Avrupa’nın aksine, ABD’de ana akım medyada böyle haberlerin detaylarına kolay kolay yer verilmez. Ancak ne yazık ki aynı detay yoksunluğu Türkiye’de var. Dahası, bu tür konular, hemen her zaman, gündemden düşer düşmez unutuluyor. Bu durumda da, çok sayıda rahatsız edici detaya sahip olan bu gibi olaylar hakkında fikir sahibi olmayan, Filistinlileri konunun detaylarına vakıf olmasa da, müslümanlık ortak paydası nedeniyle savunma ihtiyacı hisseden bir insan tipolojisi ortaya çıkıyor. Gazze saldırısı ya da başörtüsü yasağı gibi olayları telin etme çağrıları yapıldığında kolaylıkla heyecanlanan, hızlıca mobilize olarak mitinglerde bir araya gelebilen, ama sözde ilgi duyulan bu ve benzeri konular hakkında detaylı, sistemli ve (dolayısıyla) ciddiye alınmaya değer bir şeyler üretmek bir yana, başkalarınca yapılan çalışmalara vakit harcamaktan da aciz olan, konu gündemden düştüğünde bir sonraki miting çağrısına kadar konuyu rafa kaldıran, farkındalık oluşturabilmek bir yana, neyi savunduğunun ya da neyi protesto ettiğinin daha kendisi de çok fazla farkında olmayan, olma ihtiyacı da hissetmeyen bir zihniyet bu.
Böyle bir zihniyet – duygu ve düşüncelerinde ne kadar samimi olursa olsun – her zaman kaybetmeye mahkumdur.
[Türkiye'den bağlananlar için vTunnel linki: http://www.youtube.com/watch?v=ISFNTRaXRiI ]

Derginin bugün elime geçen son sayısında yer alan beş makaleden üçü Türkiye hakkında. Bu makalelerden ikisini bugün okudum ve her ikisinden de çok şey öğrendim.

Makalelerden ilki, ABD’nin Minnesota eyaletinin St. Paul şehrindeki Macalester College’in Religious Studies bölümünde Yardımcı Doçent olarak görev yapan M. Brett Wilson’a ait. “The First Translations of the Qur’an in Modern Turkey (1924-38)” başlıklı makale, Türkiye’de Tek Parti Dönemi’nde Kuran tercüme ve meallerinin yazılması konusunda yaşanan ilginç olayların bir özetini sunuyor. Makalenin başında Muhammad Rashid Rida‘dan yapılan alıntı epey ilginç:

“The Turkish government in Ankara announced that it would support the translation and publication of the Holy Qur’an in the Turkish language. Their heretical idea has been headed toward this action for many years in order to turn the devout people among them away from the word of God the Exalted, who revealed it to the Arabian Prophet Muhammad “in the clear Arabic tongue,” with a Turkish translation – which consists of their words, their composition, and their arrangement – in order to facilitate the distortion of the translation so that they can use it as they wish.”

İkinci makale ise, Kanada’nın Waterloo şehrindeki Wilfrid Laurier Üniversitesi’nin Tarih bölümü Yardımcı Doçenti Gavin D. Brockett’e ait. “Provincial Newspapers as a Historical Source: Büyük Cihad and the Great Struggle for the Muslim Turkish Nation (1951-1953)” başlıklı makale, ilk olarak, Türkiye’de gazete ve dergi yayınlarının canlandığı üç dönem belirliyor: II. Meşrutiyetin ilanı sonrası (1908-1914), Milli Mücadele yılları (1919-1922) ve Türkiye’nin II. Dünya Savaşı’nın ardından özgür dünya ile ittifaka girip Birleşmiş Milletler üyesi olması ile başlayan ve Adnan Menderes’in muhalif basına (İslami olanlar dahil) getirdiği kısıtlamalara dek süren dönem (1945-1953).

Sözü edilen üçüncü dönemdeki (1945-1953) yerel gazete ve dergilere odaklanan makale, bu yayınların önemli bir bölümünün İslami bir söyleme sahip olduğu ve güçlü bir CHP ve laiklik eleştirisi içerdiği tespitinde bulunuyor. Makalenin son kısmında ise, Mustafa Bağışlayıcı’nın kurduğu “Büyük Cihad” gazetesi değerlendiriliyor. Bu gazetenin özelliği, Samsun’da 1951 ve 1953 yılları arasında faaliyet gösteren yerel bir yayın olmasına rağmen Türkiye çapında dağıtılmış ve gündem hakkındaki tartışmalara katkıda bulunmuş olması. Yapılan değerlendirmeler neticesinde makalenin son paragrafında Türkiye’de laiklik ve İslam tartışmasının yeni olmadığının belirtilerek konunun köklerine dikkat çekilmiş olması da önemli.

International Journal of Middle East Studies’te yayınlanan makaleleri internet üzerinden tanesi 15 dolardan satın almak mümkün. Derginin bir yıllık (4 sayı) abonelik bedeli ise ABD içi için bile 280 dolardan başlıyor. Ancak bu noktada Derin Sular okuyucularına şöyle bir akıl verebilirim: Dergiyi çıkaran The Middle East Studies Association of North America (MESA), bütün üyelerine bu yayını ücretsiz olarak gönderiyor. MESA’ya yıllık üyelik bedeli ise sadece 40 dolar! Ek olarak en fazla ABD dışı için posta masrafı alabilirler, ama herhalde hepsi de odur. “Acaba bugün ne demişler?” diye hergün aynı köşe yazarlarını okumaktansa, gerçekten bir şeyler öğrenmek için fazlasıyla değer.

Sonrasında internet üzerinde İslamoğlu hakkında biraz araştırma yaptım. Anladığım kadarıyla, İslamoğlu, İstanbul’da faaliyet gösteren Akabe Vakfı çevresindeki insanların manevi/dini lideri durumunda. Vakfa bağlı olan (ve Türkiye’de ne kadar izlendiğini bilmediğim) Hilal TV’de programlara katıldığı gibi, vakıfta düzenli olarak konuşmalar da yapıyor.

Geçenlerde çalışırken bir yandan da vakıftaki (soru-cevap formatındaki) bu konuşmaları dinlemeye başladım. KuranTalebesi rumuzlu bir YouTube kullanıcısı, konuşmaları soru bazında derleyerek bir playlist oluşturmuş. “Play All” özelliğini kullanınca, herbiri 4-5 dakikalık videolar arasında geçiş yapmak için ara verme ihtiyacı da ortadan kalkıyor.
Bu şekilde videoların çoğunu dinledim. Seriyi tamamlamaya niyetliyim.

“Az sayıda ünlü kişi” etrafında dönen ayrı bir dünya kurgulayarak ortalama zeka seviyesine sahip insanların parasını kapma tuzağından başka bir şey değil. Biraz Marksist bir yorum oldu, ama doğruya doğru. Çünkü “çok sayıda ünlü kişi” olursa, işin mantığına aykırı düşülmüş olur. Zira aynı anda yüz kişiye birden üzülmek, yüz ayrı trajedinin takibini eş zamanlı olarak yapabilmek zordur. Yok Dr. Phil’i karısı evden attı da, yok Brad ile Angelina kavga etti de falan filan… Sonra ertesi hafta yine onlarla ilgili benzeri bir başka şey…

Özellikle yaşlı insanlar, (beynin yapısının ve kimyasının yaşlılıkta değişiyor olmasından ötürü) önemli bir kısmına yalan da karıştırılan bu türden şeylere kolaylıkla inanabiliyor ve bu kurgusallığın tesiri altına girerek maalesef epey de üzülüyorlar. Bkz.: Requiem for a Dream.

Bu noktada bir de olumsuz popüler kültür referansında bulunayım ki denge sağlansın: National Enquirer okuyuculuğunu sempatik gösteren Finding Forrester.

Kanadalı bir kadın.
Adı Suzanne Swan.
Leonard Cohen’in şarkısındaki Suzanne gibi.
Türkiye’de Kaş’a yerleşmiş.
20 yıl oralarda yaşamış.

Soru 1: Alıntıdaki üçüncü cümlenin işlevi nedir? Eğer o cümle orada yer almasa, yazının akışı ne şekilde etkilenirdi?
Soru 2: İlgili ilgisiz her konudan söz ederken bir şekilde Batı popüler kültürünün kimi öğelerine referansta bulunma çabasının nedeni nedir?
Soru 3: Devlet yetkililerinin taleplerine boyun eğerek manşetlerini onlara attıran, yine onların talepleri doğrultusunda arkadaşlarının “alçak” ilan edilmesine, işten atılmalarına göz yuman andıççıların, başkalarına dair benzeri karaktersizlik örneklerini hiç sıkılmadan yazı konusu yapabiliyor olmaları karşısında ne söylenebilir?

Tabii keşke maruz kaldığımız tek zihinsel saldırı bundan ibaret olsa… Mesela geçen yıl Montreal’de doktora eğitimi alan bir Türk kızla bir şeyler içerken Atatürk’ten, Atatürkçülükten ve tek parti zihniyetinin bugünün Türkiyesine olan olumsuz yansımalarından söz ediyorduk. Teker teker ele alındığında Kemalizmin neredeyse belli başlı bütün ayırt edici özelliklerine mesafeli görüş bildiren bu öğrenciyi demek için, “Peki sen Atatürkçü müsün?” diye sormuştum. Söyleyemediğini görünce de, (şimdi okuyunca bana darılmasın ama) epey de eğlenmiştim.

Ama tabii bu aslında komik olmaktan ziyade korkutucu bir durum. Zira bir insan rahatlıkla, “Dine inanmıyorum, bana mantıklı gelmiyor” diyebilirken, daha farklı düşündüğünün bilincinde olduğu halde “Ben Atatürkçü değilim” diyemiyor, hatta bunu kendisine de dürüstçe itiraf ederek, “Beynim yıkanmış bu konuda, farkındayım, ama kendimi öyle bir cümleyi telaffuz ederken düşünemiyorum” şeklinde bir ifadeyle durumu net bir şekilde açıklayabiliyorsa, o zaman gücü dinlerinki ile rahatlıkla boy ölçüşen bir dogma ile karşı karşıya olduğumuz düşüncesi de bir kez daha doğrulanmış oluyor.

Konu bu yönüyle ele alındığında, “Kürdofobi”nin olumsuz kodlarla eşleştirilerek zihinlere telkin edilmiş onca kavramdan sadece biri olduğu da görülebilir. Kaldı ki, “Kürdistan” diyerek aslında yeni bir şey yapmış da olmuyoruz. Yaptığımız, yüzyıllardır var olan bir gerçeğin nisbeten yakın bir tarihte uygulamaya konan ayrımcı politikalar gereği yok sayılmasına bir son vermek sadece. Yani tek parti döneminde açılan bir parantezin daha (nihayet) kapatılması söz konusu, o kadar. O yüzden buyurun hep birlikte bir kez daha söyleyelim, hem zihinlerimizin, hem de kulağımızın pası silinsin: “…

Türkiye’de böyle bir sembolizasyon aslında “teknik açıdan” daha kolay. Ülkenin en büyük partisi kendisini ak/beyaz olarak nitelendiriyor. İkinci durumda olan ve daha da güzeli, kendisini birincinin antitezi olarak gören partinin bayrağı ise kırmızı. Ama yine de bu anlayış burada kolay kolay işlemez. Çünkü bizler, her iki partiye oy verenlerin de bu ülkenin eşit vatandaşları olduğunu, bu farklılığın da zaten işin doğasının bir gereği olduğunu düşünmeye pek alışık değiliz. Bu nedenle de, kırmızının da beyazın da Türkiye’nin doğasından ileri gelen iki ayrı renk olduğunu düşünmemiz, hele hele icap ederse üçüncü, dördüncü, beşinci renklere dahi yer bulabileceğimizi aklımıza getirmemiz zordur. Çünkü bu ülkenin asıl sahibi (kime sorduğunuza bağlı olarak) ya kırmızılar ya da beyazlardır. Karşı taraf ise (yine kime sorduğunuza bağlı olarak), ya yobaz, ya bidon kafalı ayı, ya da halk düşmanı elitisttir.
Bu kategorizasyonlar tamamen yanlıştır da demek istemiyorum. Kiminde daha az, kiminde daha fazla da olsa hepsinde bir doğruluk payı bulmak mümkün olabilir. Zaten asıl sorun da orada…

Bu konuda pek çok şey yazıldı ve söylendi, ancak aradığım sorunun yanıtını yine de bulamadım. Bir insan yıl içerisinde elde ettiği gelirin bir kısmını ya da tamamını sağlık harcamalarına ayırmak zorunda kaldığında vergi sistemi bunu görmüyor mu? Şayet böyle bir durum söz konusu ise, o zaman gelir ile kar arasındaki fark göz ardı ediliyor demektir. Bir şirket harcamalarını nasıl gelirlerinden düşerek vergi öncesi kar hesaplaması yapıyorsa, aynı şey kişisel gelir vergisi için de geçerli olmalı değil mi?
Şayet durum gerçekten de bu ise, gaspın da ötesinde, insanlık dışı bir uygulama söz konusu demektir. Ve bu şartlar altında Gazanfer Özcan gibi ünlü olmadıkları için hikayelerini öğrenemediğimiz nice insan kimbilir ne denli büyük zorluklar yaşıyorlardır.
Sosyal devletçi muhafazakar ve solculara sormak lazım: Böyle bir adaletsizliği sona erdirmek, herkese ücretsiz sağlık hizmeti sunmaya çalışmaktan ya da çalışmak yerine neredeyse büyük ömrünü kahvelerde pinekleyerek geçiren “kimi” işe yaramaz köylülere yeşil kart dağıtmaktan çok daha kolay değil mi?

Sitenin beşinci yaşı sona ermeden önce şunları gerçekleştirmeyi planlıyorum:

Kitap Bölümü: Kitap bölümünde şu anda Falih Rıfkı Atay’ın Çankaya adlı eserine yer veriliyor. Çankaya içerisinde vurgulanmak istenen yerlerin tamamı yayına alındıktan sonra, yeniden en başa dönerek, bügüne kadar incelenen kitapların metin analizine başlamak istiyorum. Bugüne dek nakledilen 400′ün üzerindeki metnin analizi sona erdikten sonra, Kitap bölümünde yayına elbette kaldığım yerden devam edeceğim. Ama şu anki niyetim, her gün iki yerine bir metni yayına almak, ancak yayına alınan her metni de eş zamanlı olarak analiz etmek. Analizi sona eren her kitabı tekil bir .pdf dosyası haline dönüştürmek de iyi bir fikir olabilir.

Medya Bölümü: Kitap bölümündekine benzer bir açılımı Medya bölümünde de hayata geçirmeyi düşünüyorum. Dört sene öncesinden başlayacak bir tarama ile, (1) bugün itibariyle önemini yitirmiş bulunan girdileri yayından çıkarmak, (2) hala önemini muhafaza edenleri yorumlamak, nihayetinde de, (3) herbir yıl için, o yıl yorumlanan köşe yazılarından oluşan müstakil bir Medya Yıllığı oluşturarak .pdf formatında yayınlamayı düşünüyorum.

Site Felsefesi: Felsefe sayfasını bir süre önce yayından kaldırmış ve yerine “Yeniden yazılacak” şeklinde bir duyuru koymuştum. Yayından kaldırılan metin, normları oluşmuş bir toplumda doğan insanların söz konusu normların varsayımlarını düşünmeden veri kabul edecekleri ve bu nedenle de hakim sosyal yapının bireyleri yukarıdan-aşağıya doğru etkisi altına alacağını ima ediyor, az sayıda insanın yaşadığı bir ada örneğinden hareketle kitlesel değerlerin bireysel olanlarla örtüşemeyebileceği düşüncesini vurguluyordu. Yeni metinde bu çerçeveye bir daire daha dışarıdan yaklaşmak ve varlığı anlamlandırabilme gibi bir kaygısı olan bir insanın, öncelikle kendi zihniyet oluşum sürecini doğru bir şekilde analiz etmek durumunda olduğu düşüncesini ön plana almak istiyorum. Bu düşünceyi, (1) hakim rejimin insanları şekillendirmesi, (2) insanların gerek birbirleri gerekse hakim otorite ile karşılıklı etkileşimlerinin tesirinde gerçekleşen zihniyet inşası ve de (3) önceden öğrenilenlerin sonradan karşılaşılan gerçeklikleri algılayış şekillerini sınırlayıcı olması ile ilgili olarak ele alacağım.

Bibliyografi: Bibliyografi sayfasının (özellikle akademik makaleler alt başlığındaki) eksikliklerini tamamladıktan sonra, yine aynı sayfadan ulaşılabilecek bir Açıklamalı Bibliyografi başlıklı bir yan sayfa oluşturmak ve bu sayfada, Bibliyografi sayfasında listelenen her kaynakla ilgili bir iki cümlelik bir açıklamaya yer vererek, bu konulara ilgi duyan insanların kitap seçimlerine yardımcı olmak istiyorum.

Yazı Dizileri: Mayıs ayına doğru Ansiklopedi bölümüne tekrar eğilmek ve öncelikle Endoktrinasyon yazı dizisini tamamlamak istiyorum. (Sonraki bölümlerin başlıklarını yayına alınan .pdf dosyasından görebilmek mümkün.) Endoktrinasyon yazı dizisinin ardından, Demokratlık-Liberalizm İlişkisi‘ni konu alan yeni bir diziye başlamak istiyorum. Bir de, diğerlerine göre biraz daha zayıf olan Demokrasi ve Laiklik yazı dizilerini güçlendirmek gibi bir düşüncem var.

Hakkında: Geçen yılın yazısında, siteye Testimonials gibi bir sayfa eklemeyi düşündüğümü ama “bu tür paylaşımlarda bulunmak bizim kültürümüzde pek yaygın olmadığı” için katılım adına beklentimin pek yüksek olmadığını söylemişim. Tamamen aklımdan çıkmış… Bu yılın yazısını yazmadan önce üçüncü yılın yazına bir bakınca hatırladım. Ama şimdi tekrar düşününce, Hakkında sayfası içerisindeki bir yan sayfada böyle bir şey yapılabileceğine karar verdim. Alıntıları da, şimdiye kadar sitenin doğum günü yazılarına yapılan yorumlardan derleyeceğim. Sonradan yorum bırakmaya karar verenler olursa, o sayfadan ekletebilirler.

Okuduğunu Anlama Kılavuzu: Birbirimizi anlamamızı zorlaştıran (ya da yanlış anlamamıza neden olan) mantık hatalarını örneklerle birlikte sıralayan bir çalışma hazırlayamayı ve bu çalışmayı Yorum Kuralları ile linklemeyi düşünüyorum.

Snapshot: Sitenin her doğumgününde ana sayfadan bir snapshot alsaydım ne güzel olurdu diye de düşündüm. Hiç olmazsa şimdi başlayabilirim. İşte tıklayınca büyüyen o şok görüntü:

(Büyük snapshot görüntüsü için Enes Reyhan’a teşekkürler.)

İstatistikler:

Bugün itibariyle yazı ve yorum durumu:

• Son Dakika     25    57
• Ansiklopedi    57   197
• Makaleler     110   697
• Memorandum     78   479
• Alt Beyin      31    38
• Deep Waters    13    20
• Kitap         402     -
• Medya        1379     -

Son 7 gün içerisinde siteyi,

- en az 7 kere ziyaret eden kişi sayısı: 437
- en az 8 kere ziyaret eden kişi sayısı: 408
- en az 9 kere ziyaret eden kişi sayısı: 387
- en az 15 kere ziyaret eden kişi sayısı: 295
- en az 26 kere ziyaret eden kişi sayısı: 236
- en az 51 kere ziyaret eden kişi sayısı: 172
- en az 101 kere ziyaret eden kişi sayısı: 119
- en az 201 kere ziyaret eden fanatik sayısı: 24

[E]mekli olmadan önce bir paşanın konağında haremağalığı yapan ama paşanın cariyesi bir zenci bebek dünyaya getirince, hekim tarafından yapılan muayenede zebbinin olanca görkemiyle hala yerinde durduğu tespit edilmiş bir zenci olan Hadım Yaşar Ağa’nın, iki katlı ve eskice ahşap evinin önüne geldiğinde, yine sağa sola bakındı. Bir zamanlar tüm Kostantiniye, tekrar tekrar iğdiş edilmesine rağmen adamın zebbinin her defasında yeniden çıkıp apış arasında peyda olduğu, hatta aynı cariyeyle bir kez daha uygunsuz vaziyetteyken kapı yumruklanmaya başlayınca korkusundan, ürkmüş kertenkele nasıl ki kuyruğunu bırakıp kaçarsa, bu adamın da zebbini, artık her neyin içindeyse orada bırakarak, öfkeli paşa tarafından boğazlanmaktan kurtulduğu söylentisiyle çalkalanmıştı. (sayfa 101)

İhsan Oktay Anar kitaplarındaki bu tür (gerek bir paragraflık, gerekse 10 sahifelik) tekil hikayeler derlenirse, ortaya defalarca okunsa da bıkılmayacak harika bir dosya çıkabilir. Hiç kimse yapmazsa bir gün ben yapacağım.

“Şivan nefreti sevgiye dönüştürdü!”

Serdar Kaya: Bu kadar nefret edilen bir karakteri canlandırmak nasıl bir şey?

Süleyman Karadağ (Şivan): Ben 14 sene dram oynadım. İlk kez kötü oynuyorum. Gerçi Kanal D’de, Rafet El-Roman’ın da rol aldığı bir dizide Kara Haydar adlı bir mafya babasını da canlandırmıştım. O da çok güzeldi, onu da çok sevmiştim, ama o dizi altı bölüm sonra Fox TV’de yayından kaldırıldı. Daha öncesinde Doğu’da pek çok sosyal içerikli yapımı kendim yazdım, kendim çektim, oynadım. Bir çoğu televizyonda yayınlandı. Televizyonda yayınlanan ilk Kürtçe alt yazılı film, benim yazdığım ve çektiğim “Yaralı” adlı filmdi. Kanal 7′de yayınlandı. Sonra “Toprağa Kan Düştü”yü yaptım. Korucuların ve terörün zulmünü, 2000 yılında ve hiç kimsenin cesaret edemediği bir dönemde çektim. Doğu’da çok çalıştım. Benim zaten oluşmuş bir seyirci kitlem vardı. Zaten diziye girdiğimde yansıdı bu.

Benim rolüm çok zor bir rol; hatta şu ana kadar pek çok oyuncunun altından kalkamayacağı kadar zor bir rol. Benim için şu önemliydi: ne yapabilirim, ne verebilirim? Yani izleyicilerin çok nefret edeceklerini, belki ekran başında beddua da edeceklerini göz önüne alıyorum. Fakat zaman geçtikçe, yani her bölüm geçtikçe özel bir Şivan seyircisi de oluştu. Tabii sanatsal boyutta bakıyorlar. Hani “Sezar’ın hakkı Sezar’a” diye bir söz var ya… Oyuncunun hakkını oyuncuya veriyorlar. Ondan dolayı çok seviyorlar. Yani “Şu rolü, evet, bu adam çok iyi oynuyor” diye çok seviyorlar. Ondan dolayı özel Şivan seyircileri oluştu. Fakat benim tereddütüm şuydu: Acaba ciddi bir mesaj verebiliyor muyuz? Mesela bizim de senaryoda tıkandığımız yerler oldu. Tabii seyircinin fazla beklentisi de oldu, ama biraz sertliğe gittiğimizden ötürü RTÜK’ten uyarı aldık.

Hangi noktada olduğunu söylemeniz mümkün mü?

Mesela geçen bölüm… Orada yapılan katliamlarla ilgili olarak, “Efendim çok sert oluyoruz, yumuşatın biraz” gibi bir ihtar aldık. Ama buna rağmen çocukları, gençleri mafyacılara özendirmiyoruz; rüyalarla, masallarla, binbir gecelerle gözlerini boyamıyoruz. Biz ciddi bir şey yapıyoruz. Ama netice itibariyle şu da var: Benim sevmediğim birkaç köşe yazarı: “Bu karaktere özendiriyor, herkes Şivan gibi olmak istiyor” gibi şeyler yazdılar. Öyle değil. Mesela Kurtlar Vadisi kaç yıldır popüler bir projedir; çok izleniyor. Yani bu ülkede Polat Alemdar’a da özenenler çıktı, Muro karakterine de özendiler. Yani mafyacılığa özendiriyor olmasına rağmen, onlara bir şey yok, onlar kahraman; ama biz nefret ettiriyoruz! Bunlar oyuncu adına yazılan yorumlar olsa gerek. Yoksa Şivan nefreti sevgiye dönüştürdü!

RTÜK’ün diziyi uyarmış olması ilginç, çünkü ben hatırlıyorum, zamanında TRT’de, tek kanal döneminde, PKK’nın yaptığı vahşetler çok detaylı bir şekilde, herhangi bir flulama yapılmadan yayınlanıyordu.

Evet. Tabii. TRT 2′de özellikle.

Yani geçen bölümde de katliam vardı, tamam, ama öyle çok görülmedik, ya da herhangi bir televizyon filminde, yabancı olsun yerli olsun, görmediğimiz şeyler değildi. O nedenle çok aşırı bir vahşet tablosu sergilendiğini söylemek komik olur.

Evet, bir de şöyle düşünelim, İsrail bugün Filistin’e, bir avuç mağdur ve mazlum insan topluluğunun başına, kimyasal silah atıyor. Ölen insanlarda yara yok. Dünyada bu şeyler varken, bizim de sırtımızda kanayan bir yara varken, oraya duyarsız kalmak olmaz. Bu arada şunu da söyleyeyim, geçenlerde bir espri yaptım arkadaşlara, “Şivan’ı yönlendirelim İsrail’e” dedim. “Yani en azından gitsin oraları vursun.” Yani bir espri yaptım. Ama hakikaten de seve seve giderim. Bundan kesinlikle çekinmiyorum.

“Bugün Şivan’ın pişman olup dağdan inmesi, Genelkurmay kararından daha etkilidir.”

Yani siz şimdi böyle bir karakteri canlandırmanın o oyuncunun ötesine geçtiğini mi söylemeye çalışıyorsunuz? Yani insanlar Şivan’ı bir karakterden öte gerçek bir kişilik olarak algılamaya mı başlıyorlar ki bu tür tepkiler geliyor? Çünkü ben yine YouTube’da gördüm, PKK sempatizanları türküler eşliğinde Şivan resimlerinden oluşan videolar hazırlayarak bu karakteri yüceltmişler. Yani Şivan’ı PKK’yı temsil edecek şekilde yücelterek onun kişiliğinde bir lider imajı ortaya koymuşlar. Gerçi bu da doğal tabii. Bunun önüne geçmek zor.

Şimdi insanlara hiçbir şekilde “Dur” diyemezsiniz. Mesela bir çok memur arkadaşım var. Polis memuru. İçişlerimizdeki güvenliğimizi sağlayan bu memur arkadaşlardan biri, sohbet ederken şunu söylüyor: “Oğlum” diyor mesela, “Şivan’ı çok seviyor. O bölümde yoksa ya da az çıktıysa televizyonu kapatıyor!” Yani çok seviyorlar Şivan’ı. Şivan biraz şarlatan bir herif. Tilki gibi bir adam. Ortalığı karıştırıyor ama espri de yapabiliyor. Çok kötülüğün en yükseğine tırmanmış olmasına rağmen.

Ben forumlarda da gördüm bu doğrultuda bir şeyi. “Şivan o kadar kötü ki,” diyor bir tanesi, “Çok nefret ediyorum ama bu aynı zamanda Süleyman Karadağ’ın ne kadar iyi bir oyuncu olduğu anlamına geliyor.” Şimdi sizce insanlar bu iki noktayı her zaman ayırt edemiyorlar mı?

Demokrasi önemli ve güzel bir şey. Bu çokseslilik demek. Çünkü herkes aynı anda aynı şeyi sevecek ya da aynı şeyden nefret edecek değil. Birileri övecek, birileri yerecek… Yani birileri “Efendim bu adam çok cani” diyecek, birileri de diyecek ki, “Bu adam rolünün hakkını vermiş”. Sempatizanlar da komutan, kahraman gibi görecek. Herkesi aynı anda mutlu etmek zaten mümkün değil. Bunun önüne geçmek mümkün değil yani… Onun için ben şöyle söylüyorum: Ben birileri beni sevsin ya da benden nefret etsin diye bu işi yapmıyorum. Ben bu ülke beni sanatçı, sinemacı, oyuncu yaptıysa, ben en iyisini yapmak zorundayım diye düşünüyorum. Ve her genç nasıl gidip askerliğini yapıyorsa, her memur nasıl görevini yapıyorsa, ben de sanatçı olarak ülkeme karşı sorumluluğumu yerine getirdiğimi zannediyorum. Yani görevimi yaptım. Şunu da söyleyeyim, bugün Şivan karakteri mesela asker yakalarsa kahraman olur. Vururlarsa da kahraman olur. Ne yapacağız bu Şivan’ı? Şivan sonunda bir şekilde iyi olacak yani, olmak zorunda.

Bu biraz zorlamak olmayacak mı senaryoyu?

Zorlamak değil. Neden? Çünkü herkesin içinde bir insani bir yan vardır. Bu, bütün canilere örnek olabilir. O içindeki insanı dışarı çıkartabilir.

Keje gibi mi?

Şivan, Keje’ye herşeyi yaptırırdı. Yaptırımlarla yaptırırdı. Ama Şivan’ın üzerinde de Şivan’a yaptıranlar var. Daha görmedik.

Kısmen gördük.

Tam görmedik. Şivan’ın da bir gün içindeki o küçük şey dışarı çıkabilir. Neden bunu söylüyorum? Çünkü bugün Şivan’ın pişman olup dağdan inmesi, Genelkurmay kararından daha etkilidir.

Mutlaka. Çünkü böyle bir şey, sorunun zorla değil, kendiliğinden çözüldüğü anlamına gelir.

Çok doğru. Yani o kadar etkili bir konuma geldi ki… Şu an dizinin ana karakteri Doktor Tarık var, diğer oyuncular var, ama ben yine de Şivan’ın bu kadar sevilebileceğini tahmin etmiyordum.

“Bugüne kadar STV’de yayınlanan diziler içerisindeki hiçbir karakterin Şivan kadar sevildiğini düşünmüyorum.”

Ben de aslında tam o noktaya gelmek istiyordum. Bilmiyorum katılır mısınız ama, Türk sinemasında, özellikle Yeşilçam’da, yani eski filmlerde, bir karakter ya tamamen iyi ya da tamamen kötüdür. Hulusi Kentmen’de kötü, Erol Taş’ta da iyi bir yön pek göremeyiz. Bu senaryo açısından problemli aslında. Çünkü hiç kimse yüzde yüz iyi ya da yüzde yüz kötü değildir. Az önce belirttiğiniz gibi, iyinin içinde kötü, kötünün içinde de iyi vardır. Ama ben yanlış bulduğum bu Yeşilçam geleneğini Tek Türkiye’de de gözlemliyorum. Çünkü iyi karakterler tamamen iyi, kötü karakterler de tamamen kötüler. Hatta şu da var: Dizideki iyi karakterler çok düz ve sıradan, Doktor Tarık ya da Dila gibi. Bunlar bildiğimiz, halkın içinden, yani bir parça sıradan insanlar. Ama kötü karakterler çok nitelikli ve çok güçlü. Şivan zaten çok güçlü bir karakter… Diğer yandan, Rojhat Ağa ya da Sabo Ağa da yine epey güçlü karakterler. Biliyorsunuz, insanlar film ya da televizyon izlerken, onları daha ziyade güçlü karakterler cezbeder. Bu nedenle, bir izleyicinin Şivan’ı sevmesi için ille de PKK sempatizanı olması gerekmez. Tıpkı kimi Matrix hayranlarının Neo’yu severken, kimilerinin Ajan Smith’i sevmesi gibi. Ancak Matrix’te Neo da çok güçlü bir karakter. Ben orada Neo’yu sevmeme rağmen, Tek Türkiye’de, daha ziyade kötü karakterleri beğeniyorum. İlginç bulduğum, izlemek istediğim, hatta kendisine daha çok dakika ayırılmasını istediğim karakterler, öncelikle Şivan ve Sabo Ağa; sonra da, Rojhat Ağa. Çünkü bunlar çok ilginç ve güçlü karakterler. Böyle bir eleştiri getirsem diziye, bunu kabul eder misiniz?

Hayır. Ne Şivan Erol Taş’tır, ne de Doktor Tarık Kadir İnanır’dır. Yani zengin adam, ağa ya da fakir kız, dizide öyle bir aşk da yok, destan da yok. Bir tarafta, kaderine terk edilmiş bir köy ve onu savunmak için herşeyini vermiş bir doktor. Doktorun sevdiği, evlendiği öğretmen eşini Şivan öldürünce, ikisinin savaşı başlıyor. Bakalım kim kazanacak? Şivan çok tilki bir adam, çok uyanık; her tarafı çok iyi biliyor. Doktorun ise, yanındaki birkaç kişiyle orada korumaya çalıştığı bir şeyler var. Ama biz de bilmiyoruz ne olacağını. Çünkü biz de seyirciden ancak bir hafta önce öğreniriz öyküyü. Mesela önümüzdeki bölüm şu an çekilmeye başlandı ve ben daha bilmiyorum konuyu…

Diziyi Şivan’sız düşünmek pek mümkün değil. Bu seyirciye nasıl yansıyor?

Geçen sene son beş bölüm dizi şehire indi, yoktum, reyting oranımız direkman düştü. Ancak ben de Tek Türkiye için çok çalıştım, çok emek verdim. Dağlar, kamplar, bir sürü mekanda çalışıyorum. Haftada 6 gün çalışıyorum. Bir de dublaja gidiyorum, karda kışta. Aynı zamanda dublaj için tek seslendirenim – ses özelliğim ve şiveden dolayı. Dizi dışında hiçbir sosyal faaliyetim kalmıyor, hiçbir aktivitem yok. Bir tek zaman zaman dizi oyuncularını davet ediyorlar, oralara gidiyoruz. Mesela kuruma yakın olan okullara, kolejlere gidiyoruz. Geçen sene mesela 20 tane davet varsa 19′unda “Şivan da olsun”, “Şivan olursa iyi olur” diyorlar.

Ciddi bir şey yakaladık seyirci olayında. Bir çok şeye tanık oldum. Mesela geçenlerde Antalya valimizin yardımcısı, dizideki Muhtar Şehmus ile (Sabri Özmener) bizi Alanya’da bir panele ve yemeğe davet etti ve ödül aldık orada. Bu tür başka panellere de katıldık ve ödüller aldık. Bunlardan birinde bana sorulan bir soru beni çok etkiledi – geçenlerde Zaman gazetesinde yayınlanan röportajımda da yer vermişlerdi: “Şivan Amca, senden tek bir şey istiyoruz. Seni çok seviyoruz.. Ne olur bırak kötülerin yanında olmayı da, Doktor Amca ile Öğretmen Abla’yı sen koru.”

Acaba bizim halkımızda böyle bir şey mi var? İnsanlar dizilerde gördükleri oyuncular gerçekten de canlandırdıkları karaktermiş gibi dileklerde bulunuyorlar.
Evet. Ama, abartmıyorum, bugüne kadar STV’de yayınlanan diziler içerisindeki hiçbir karakterin Şivan kadar sevildiğini düşünmüyorum.

“Bu ülkede biz bir şeyleri aşacaksak, yasaklar olmayacak. Serbest bırak. Bırak söylesin, bırak konuşsun insanlar. İnsanların önüne barikat koyarsan, o insanlar ellerinde silah olmasa, elindeki taşı tutar atar devlete.”

Tek Türkiye’nin bugüne dek en beğendiğim bölümü birinci bölümdü. Namus cinayetleri de son derece önemli bir konu ve bu konuyu ele alan o bölüm, dramatik olarak da çok güçlüydü. Özellikle bölümün sonunda o kızın da öldürülmesiyle doruğa ulaşan bir melodram söz konusuydu. Ancak daha sonraki bölümlerde eleştiri dozu azaldı. PKK’ya yönelik eleştirileri kast etmiyorum tabii, dizide ciddi bir örgüt eleştirisi var. Ancak Kürt sorunu hakkındaki literatüre baktığımızda, sürekli “halkın iki ateş arasında kaldığı” gerçeğiyle karşılaşıyoruz. Ama bunu göremiyoruz dizide.

Dizinin namus cinayetleri konusunu kısa verip geçmesi güzeldi, çünkü herkes bu konuyu işledi. Bizim en ciddi bölümlerimiz, geçen seneki 6, 7 ve 8. bölümlerdi. O bölümlerde gerçek Özel Harekat dizide oynamıştı. Çok ciddi bir işti. Hatta zamanla yarışmasak, helikopterler falan da kaldıracaktık. Fakat zamanla yarışmak bir yana, projemiz de çok zor bir proje. Kostümlü ve çok mekanlı çalışıyoruz. Seyirciye ulaşana kadar neler çekiyoruz bir bilseniz. İki ateş arasında kalma konusu da doğrudur. Ama dizideki diyaloglarda o duruma da değiniliyor. Bu bölümde var mesela. Diyor ki, “Buralara çok gelip giderler, birileri gelir ekmek ister, ekmeğimizi alır gider, vermezsen öldürürler, diğerleri de gelir, neden verdiniz diye bu sefer onlar da döver giderler.” Şivan’ın bazı sözleri de vardır. “İhanetin hesabını içinizden sorarım” der mesela, aslında “içimizden sorarım” anlamındadır.

Geçen sene Roj TV de bizi çok kötü eleştirdi. Demişlerdi ki, “Onlar sadece abartıyorlar. Bizler merhametliyiz.” Sonra onlara belgeleri sunmuşlardı, “Bu mu merhamet olayı?” diye sorarak ve cevapsız da kalmışlardı. Ben Doğuyu ve Güneydoğuyu sürekli geziyorum. Doğudaki insanlar hakikaten mutlu değil. Aşiretin bitmesi lazım. Aşiretçilik demode oldu. Aşiret baskısı, terör baskısı, asker baskısı… Mesela bir Patnos var, 70 kilometre kadar geliyorsun, o 70 kilometrede 10 yerde karakol var ve çeviriyor insanların kızını çocuğunu didik didik arıyor. Bu insanları dağa da çıkartır, çıldırtır da… Çünkü bir kere görevini yapamayan devlet kurumları, merciler vardır. Şimdi ben bunu işleyelim istiyorum. Mesela önceki bölümlerde kötü bir doktor vardı, onun gibi.

Evet, Batıdaki kimi insanların Doğudakilere bakışını yansıtması açısından epey iyi bir örnekti o. Ama birkaç bölüm önce Şivan gitti bir köyü bastı, köylüleri öldürdü, hayvanlarını öldürdü, köyü yaktı yıktı… Bunları ve her türlü diğer kötülüğü sadece örgüte mal etmek, halkın diğer problemlerini göz ardı etmeye neden olmuyor mu?

Ben bir şey söyleyeyim mi? Ben nasıl bir adamım? Ben bu ülkede bir sanatçı olarak herşeyi söylüyorum. Doğru bildiğim herşeyi. Hiçbir şeyden de çekindiğim yoktur. Bir gün isimsiz birinden bir mesaj geldi: “Sen Türk milletini rencide ediyorsun, yerle bir ediyorsun. Biz seni önceki filmlerinden de tanıyoruz ve seni nefretle kınıyoruz” deniyordu mesajda. Ben de ona şunu söyledim: “Beni kınamak için benim gözümden bakman gerekir. Sen benim gözümden görmediğin için, beni kınasan ne olur, kınamasan ne olur?” Bir de “Tehdit mi ediyorsun?” diye sordum. Dedi ki, “Hayır.” Ben de, “Tehdit etseydin, dediğin yerde görüşürdük” diye cevap verdim. Böyle bir yönüm de vardır benim. Eyvallah demem hiçbir şeye. Yanlış olan herşeyin üzerine giderim. Mesela, Bingöl Depremi’ni konu alan film çekmiştim. 3 lira paramla hiçbir yardımsız desteksiz çektiğim o filmde cezaevindeki insanların çilesini işledim. İlk Zazaca ağıt da o filmin içindeydi.

Sene kaçtı o zaman?

2003 falandı. O zaman şunu söylemiştim ben: “Bu ülkede biz bir şeyleri aşacaksak, yasaklar olmayacak. Serbest bırak. Bırak söylesin, bırak konuşsun insanlar. İnsanların önüne barikat koyarsan, o insanlar ellerinde silah olmasa, elindeki taşı tutar atar devlete.”

“Şivan’ın, rüyalarında öldürdüğü çocukların silüetini görüp mağarada çığlıklarla kalkıp ağlamasını isterdim.”

Dizideki bütün olayların bölgedeki sorunları doğru bir şekilde yansıtabildiğini düşünüyor musunuz? Çünkü YouTube’da izlediğim röportajınızda dizide de bazı hatalar olduğunu söylemiştiniz.

Tabii ki. Eleştirdiğim çok bölümler oluyor. “Olmayan şeyi bana oynatmayın” dediğim çok olmuştur.

Kötünün içindeki iyi ve iyinin içindeki kötü konusunda yeniden dönecek olursak, Şivan’ın ya da örgüt içerisindeki insanların en azından bir parça iyi olabildiklerine dair bir şeyler görebilseydik, sizce daha iyi olmaz mıydı? Çünkü diziyi izleyen 80 yaşındaki milliyetçi dedem bile, Şivan’ın kötülüğünün katışıksız ve abartılı olduğunu söylüyor. Çünkü Şivan bazı sahnelerde sırf zevk için öldürüyor gibi dahi duruyor; tarıyor, kahkaha atıyor o sırada ve hiç umursamıyor. Mutlaka gözünü kırpmadan adam öldürebilen çok insan vardır dünyada, ama sadece kötülük olsun diye kötülük yapan insanlar değildir hepsi. Kötü olduğunu düşündüğümüz şeyleri yaparken kafalarında o eyleme yön veren kimi düşünceler de vardır. Mutlaka geçmişinde bir şeyler yaşamıştır ve o hale gelmiştir. Mesela maruz kaldığı kimi haksızlıklar onu kimi çevrelere karşı tepkili kılmış olabilir. Bu yaşanmışlıklar da hesaba katılırsa, bu daha insani bir tavır olur diye düşünüyorum. Bu tabii oyunculuktan ziyade senaryo ile ilgili bir durum. O nedenle öncelikle senartistlere sorulmalı. Ama siz Doğunun içinden gelen bir insan olduğunuz için size de sorabilirim diye düşünüyorum: Sizce yöre halkının arasında kaldığı her iki ateşi de göstermek kadar, bu ateşlerin her birinin içindeki iyiyi ve kötüyü de göstermek gerekmez mi?

Yani mantıklı. Zaman zaman ben de ekipteki arkadaşlara söz ediyorum bunlardan. Mesela yalnız kaldığında mağarasında hesaplaşsın. Mesela ben Şivan’ın, rüyalarında öldürdüğü çocukların silüetini görüp mağarada çığlıklarla kalkıp ağlamasını isterdim.

Harika olurdu. Mesela bazı emirleri Şivan dahi sorgulayabilir, hatta sorgulamalı. Kimi zaman tereddütte kalmalı, ama itiraz edemediği, karşı gelemediği için uygulamalı. Dizide bunları da görseydik, çok daha güzel olurdu. Gerçi önceki bölümlerde bir kere gördük. Komutanların elektrikli, halılı, konforlu mağaralarını gördükten sonra Şivan bazı şeyleri sorgulamıştı ama arkası gelmedi.

Şivan mağarada kendisiyle de hesaplaşabilir.

Örgüt mensuplarının kendi aralarındaki konuşmalarında da bu durumu görsek güzel olurdu.* “Bize bir emir geldi, biz de bunu uyguladık, ama…” gibi. Ya da flash-back’ler ile örgüt mensuplarının geçmişlerine dönülerek onları dağa çıkmaya yönelten sebepler irdelenebilir.

Aslında benim eleştirim tam tersi yönde. Ben flash-back’lerin çok olduğunu düşünüyorum. Çok rüya sahnesi var mesela.

Rüya sahneleri konusunda aynı fikirdeyim. Ama benim kastım daha çok birbirleriyle savaşma durumuna gelmiş olan insanların “Ben” ve “Öteki” algılarının zaman içinde nasıl şekillendiği ile ilgiliydi. Mesela eski bölümlerden birinde yer alan o kötü köy doktorunun Doğu halkını öyle görür hale geldiğini açıklamaya yönelik bir flash-back olabilirdi. Ya da Şivan’ın çocukluğuna baksak, jandarmadan sopa yediğini görsek, bunlar biraz daha gerçekçi kılardı diziyi ve Şivan’ın öyle doğmadığını, zamanla öyle olduğunu anlardık.

31 Aralık 2008 / İstanbul

“Yıldırımlar yaratan bir ırkın ahfadıyız” türünden hamasi söylemlerle de desteklenen bu ezberlerin bir diğeri de, Türklerin tarih boyunca çok sayıda devlet kurmuş olmalarından ileri gelen köklü bir devlet geleneğine sahip olduklarıdır. Biraz kurcalandığında aslında tipik bir hantal bürokrasi övgüsünden başka bir şey olmadığı anlaşılan bu ezber, aynı zamanda Kürtlerin kendi kaderlerini tayin etme hakları olmadığı iddiasını gerekçelendirme adına da kullanılıyor – ki bu da aslında bir diğer mesnedsiz iddia. Zira bir devlet kurabilmek için ille de tarihte (bir kısmı kimi göçebe kabilelerin gerçekleştirdikleri saldırılardan hareketle uydurulmuş olan) 16 devlete sahip olmak gerekmez. II. Dünya Savaşı bittiğinde dünyada 51 ülke vardı. 1971 yılında bu rakam 132′ye yükseldi. Günümüzde ise (192’si Birleşmiş Milletler üyesi olan) 200 civarında devlet var.
Kurgulardan uzaklaşarak gerçeklik ve bilgiye itibar etmek, ve hepsinden önemlisi, artık biraz olsun büyümek bu kadar da zor olmamalı. Dahası, görünen o ki, bu denli cahilce çıkarsamalarda bulunabilmek için ekstra bir gayret sarf etmek de gerekiyor gibi.

Elit kelimesi, tanımı gereği, entelektüel bir birikime ve de belli bir seviyenin üzerindeki ekonomik varlığa işaret eder. Kendilerine “Cumhuriyet eliti” olarak referansta bulunan kurucular ise, her iki özelliğe de sahip değillerdir.¹
Siyaset biliminde, belli bir ajandası olan ve bu doğrultuda yapılanan, ekseriyetle devrimci niteliklere de sahip olan siyasi ya da askeri grupların çekirdeğini ya da beyin takımını oluşturan kimseler için kullanılan “cadre” (kadrey) kavramı, Cumhuriyet eliti oldukları söylenen kimseleri çok daha doğru bir şekilde tanımlıyor. Cumhuriyet olduğu ve insanları özgürleştirdiği iddiasında olan bu rejimi kuran insanlara referansta bulunurken Türkçe’de “kadro” kelimesine karşılık gelen bu kavramı kullanmak, doğru kelime seçimi bir yana, örtülü bir aldatmacanın da önüne geçebilir:
Zira bu insanlara elit değil, kadro demek, kendilerini “Beyaz Türk” ya da “Ülkenin gerçek sahipleri” olarak gören ve dolayısıyla kendileri gibi düşünmeyen, olmayan ve olmak da istemeyenlere türlü acılar çektirmeye hakları olduğunu düşünen bu anlayışın tarihteki ve günümüzdeki temsilcilerinin, halk için halka rağmen gerçekleştirdikleri uygulamaların farkında olmadan gerekçelendirilmesinin de önüne geçecektir. Çünkü gerçekten de onlar elit değil, azgın bir azınlığın mensubu olan kadro durumundadırlar.
¹ Türkiye’de insanlara yıllardır son derece eğitimli ve ilerici kimseler olarak tanıtılan Jön Türklerin ve spesifik olarak da Kemalist kadronun dönemin İstanbullu yetkilileri ile aralarındaki eğitim uçurumu konusunda ezber bozucu bir bahis için bakınız: Nişanyan, Sevan. 2008. Yanlış Cumhuriyet: Atatürk ve Kemalizm Üzerine 51 Soru. İstanbul: Kırmızı Yayınları. 267-274.

“Bu ödünü ötekiler izleyince, yani “Üniversiteden mezun olan türbanlı bir kız öğrenci kaymakam olunca neden türbanını çıkartsın?” denince ne olacak?”

Bence de güzel soru. Sık sık sormak lazım böyle soruları. Mesela yine soralım: Üniversiteden mezun olan türbanlı bir kız öğrenci kaymakam olunca türbanını çıkartmazsa ne olacak?
Ne olacak sahiden?
Ben düşündüm düşündüm aklıma bir şey gelmedi.
Belki de bir şey olmayacağındandır…

Bu durum, sosyal gerçekliklerde herşeyden önce ekonomik ilişkilerin ve özellikle de ezen-ezilen ilişkisinin belirleyici olduğu düşüncesinden hareket eden Marksist felsefe ile bire bir örtüşüyor. Ancak düşüncelerin de bir modası olmalı ki, bu denli net bir gösterge karşısında dahi artık pek kimse Marks’tan söz etmiyor.

İki farklı veri aynı haritada gösterildiğinde ise, ortaya şöyle bir tablo çıkıyor:

Önemli Not 1: Bu korelasyonun sağlamasının yapılması için, (1) bu bölgelerdeki siyah nüfus oranının diğerleriyle karşılaştırılması ve de (2) Malcolm X’in sözünü ettiği Tarla Siyahı / Ev Siyahı farkının dikkate alınması gerekir.
[ Türkiye'den bağlananlar için vTunnel linki:
http://www.youtube.com/watch?v=znQe9nUKzvQ ]
Önemli Not 2: New York Times gazetesinde yayınlanan aşağıdaki harita, 2008 yılında Cumhuriyetçilerin bir önceki seçimlere göre oylarını artırdıkları bölgeleri gösteriyor. İncil Kuşağı’nda ırkçılığın yoğunlaştığı yerlere karşılık geldiği kabul edilen bu bölgelerin, yukarıdaki diğer haritalarda yer alan Obama yanlısı bölgelerle yanyana olması, bölgesel tecritin hukuken olmasa da fiili olarak halen geçerli olduğu yönünde bir ima içeriyor.