Derin Sular

Tek Adam: Mustafa Kemal 1922-1938, Cilt III, Şevket Süreyya Aydemir:

Yeni Meclise Erzurum’dan mebus seçilen Kâzım Karabekir Paşa, ordu hizmetini tercih edeceğini söyleyerek istifa etmiş, İstanbul’daki Birinci Ordu Müfettişliğine atanmıştı. Aynı suretle Ali Fuat Paşa da Konya’daki ordu müfettişliğini almıştı. Refet Paşa zaten İstanbul’da idi ve Halife Abdülmecit’le fazla nazik yazışmaları, haberleşmeleri Ankara’da dikkati çekiyordu. Eski vekil ve Meclis ikinci başkanı Dr. Adnan ile eşi Halide Edip de İstanbul’da idiler. Rauf Bey de İstanbul’daydı. Bunların grup halinde resimleriyle toplantı, temas ve beyanları, İstanbul basınında önemle yer alıyordu.

Ankara’da buhran baş gösterince Rauf Beyin, fırka grubunda derhal Meclis ikinci reisliğine aday seçilmesi Çankaya’da çok dikkati çekti. Hatta Ali Fuat Paşa da bir kabine listesinde başvekil olarak yer aldı. Fakat cumhuriyet ilanının el altından düzenlendiği o sırada zaten netice vermeyecek olan bu listelerin, Çankaya hoşgörürlüğü ile tertiplenmiş olması mümkündür. Ama İstanbul gazeteleri daha 28 Ekim’de bile “Vekiller heyeti reisliğine seçilmeleri muhtemel simalar” olarak gene İstanbul’daki arkadaşları ele alıyordu. Gazi o zamanki bu neşriyat ve temasları, daima ve şiddetle yermiştir. İşte Ankara’da son hazırlık bu buhranlı hava içinde tamamlandı. Şu da bir gerçektir ki, İstanbul’daki arkadaşlarla Çankaya’nın arası, artık hiçbir zaman düzelmedi. Yollar artık ayrılmıştı. İlerde değineceğimiz gibi, bir daha da birleşmedi.