Derin Sular

Kürt sorunu ne olacak?, Ali Bayramoğlu / Yeni Şafak

Kürtlerin arayışları ya da isyanları, nasıl tanımlarsanız tanımlayın, 150 yıl öncesine gider…
İlk Kürt isyanı 1834 yılında baş göstermiş, bu ayaklanmalar fasılalarla bugüne kadar sürmüştür. Malum Osmanlı İmparatorluğu’nda doğu vilayetlerinin geleneksel düzeni, doğrudan padişaha bağlı olan ağalar, beyler ve emirler tarafından belirleniyor ve yürütülüyordu. II. Mahmut döneminde modernleşme hareketinin başlamasıyla, yani 1830′lu ve 1840′lı yıllarda Osmanlı Devleti merkezi hâkimiyetini tesis etmek için doğrudan padişaha bağlı Kürt Beyliklerini ortadan kaldırmış, idari-siyasi egemenliklerine son vermişti
İsyanlar serisi işte bu reform girişimlerine tepki olarak başladı.
Özerkliği peşinde koşan Botan Emiri Bedir Han’ın isyanı bunlardan birincisi oldu. 1834′te patlayan isyan 1838′e kadar sürdü. Ardından 1877-80 Ubeydullah ayaklanması baş gösterdi. Osmanlının son döneminde Kürt İttihat ve Terakki Cemiyeti (1908), Kürt Teavün ve Terakki Cemiyeti (1908), Kürt Heyvi Talebe Cemiyeti (1912) gibi milliyetçi dernekler kurulmuş, Kurtuluş Savaşı sırasında Ali Batı, Şeyh Eşref ve Koçkiri isyanları yaşanmış, 1925 Şeyh Said, 1930 Ağrı, 1935 Dersim ayaklanmaları bunu izlemişti.
Son olarak 1980′lerde PKK hareketi ortaya çıktı.
Bu ayaklanmalar dönemlerine göre aşiretçi, dinci, milliyetçi, hatta modern özellikler göstermekle birlikte Kürt karakterlidir ve Kürt ayaklanmaları olarak karşımızdadır.
Sadece bu tarihî akış bile sorunun ne denli derin olduğunu, her yönüyle 1980′lerin öncesine uzandığını göstermektedir. Osmanlı ve Türk siyasal sistemi bu sorunu sadece asayiş tedbirleriyle alt etmeye çalışmış, siyasi, ekonomik, sosyal adımlardan kaçındıkça sorun derinleşmiştir.
Bu, bugün de devam ediyor…